Bilimsel Terimler Sözlüğü

Acı su

Çözünmüş madde içeriği bakımından tatlı su ile deniz suyu arasında değerlendirilen su sınıfı. Yalnız tadı tanımlayan bir sözcük olarak okunmaz.

Adsorpsiyon

Çözünmüş bir bileşiğin su fazından bir malzemenin yüzeyine geçerek tutulması. Aktif karbonda erişilebilir iç gözenek yüzeyleri de bu etkileşime katılır.

Adsorpsiyon kapasitesi

Karbonun belirli su koşullarında tutabildiği hedef yükle ilişkili özellik. Gelen derişim, işlenen hacim, temas koşulları ve arka plandaki organik bileşenler kullanım sonucunu birlikte etkiler.

Aerosol

Su sistemleri bağlamında, havaya taşınabilen ince su damlacıklarıyla ilişkili dağılım biçimi. Organizma taşıyan damlacıkların solunması, doğrudan su içmekten farklı bir maruziyet yoludur.

Akı

Membranın etkin ayırma alanı başına geçen permeat debisi. Aynı üretim daha büyük alana dağıtıldığında ortalama akı düşer; ancak bu ilişki uygun çalışma akısını tek başına belirlemez.

Akifer

Suyu depolayan ve kuyuya veya doğal çıkışa anlamlı miktarda iletebilen jeolojik birim. Sert kayaçlar kadar kum ve çakıl gibi pekişmemiş birikimler de akifer oluşturabilir.

Akreditasyon

Bir laboratuvarın belirli deneyleri tanımlanmış bir kapsam içinde yapma yeterliğinin değerlendirilmesidir.

Akreditasyon kapsamı

Bir kuruluşun yetkinlik bakımından hangi faaliyetler için değerlendirilmiş olduğunu tanımlayan kapsam. Su türü, analit veya özellik, yöntem ve performans aralığı istenen hizmetle eşleştirilir.

Aktif karbon

İngilizce: Activated Carbon

Bazı çözünmüş bileşikleri erişilebilir gözenekli yüzeylerinde tutabilen karbon esaslı arıtma malzemesi. Toz biçimi suyla temasın ardından katı ayırmayla uzaklaştırılabilir; granüler biçimi çoğunlukla sabit yatak oluşturur.

Alikot

Bir numuneden belirli bir işlem veya inceleme için ayrılan bölüm. Ana numuneyle ilişkisi ve hangi aşamada ayrıldığı kaydedilir.

Alkalinite

İngilizce: Alkalinity

Suyun tanımlanmış koşullarda asidi nötralize etme özelliği. Tek bir kimyasal maddenin adı değildir; çeşitli bileşenler katkı yapabilir. Titrasyonda başlangıç pH’ının yanında tüketilen asit miktarı izlenir.

Analiz raporu

Tanımlanmış numunelerde istenen parametrelerin hangi yöntemle ve hangi birimlerle ölçüldüğünü bildiren belgedir. Tarih, numune adı, yöntem ve açıklamalar sonuç tablosunun ayrılmaz parçalarıdır.

Arıza ağacı

Arıza incelemesini güvenlik, ölçümün güvenilirliği, etkilenen alan, olası nedenler ve iş sonrası sonuç gibi ayrımlar üzerinden düzenleyen yaklaşım. Her ayrım, sonraki adım için gereken bilgiyi gösterir.

Arsenik

Arsenik içeren minerallerden suya geçebilen ve özellikle bazı yeraltı sularında değerlendirilmesi gereken element. Arsenat ve arsenit gibi biçimleri arıtma davranışını etkileyebilir.

Asidoz

Vücudun asit baz dengesinde asit yönünde gelişen bozukluğu anlatır. Böbreklerin asitleri gerektiği gibi uzaklaştıramadığı renal tübüler asidoz, bunun hastalıkla ilişkili bir örneğidir.

Asit baz dengesi

Vücuttaki asit ve bazlarla ilgili kimyasal ortamın düzenlenmesidir. Böbreklerin asit uzaklaştırması ve solunumla karbondioksit atılması bu düzenlemeye katkıda bulunur.

Askıda katılar

Suda parçacık halinde bulunan ve seçilen analizde filtre üzerinde tutulan kesirle değerlendirilebilen maddeler. Bu kesir çözünmüş iyonlarla aynı değildir.

Aşamalı karar

Belirsiz koşullarda yapılacak işleri, her aşamanın amacı ve bir sonraki adımı başlatacak bilgi ya da koşulla düzenleyen karar yaklaşımı. Büyük ve geri dönüşü güç seçimler için gereken ek bilgiyi görünür kılar.

Bağlı klor

Serbest klordan ayrı değerlendirilen, kloraminler gibi su içindeki reaksiyonlarla ilişkili klor biçimlerini kapsayan kalıntı.

Bakım planı

Bileşenlerin kontrol işlevini, bakımın dayanağını, uygulanacak işi ve sorumlulukları birbirine bağlayan düzen. Takvim, kullanım miktarı, performans ve ilgili talimatlar birlikte değerlendirilir.

Bariyer

Kaynaktan kullanıcıya uzanan su zincirinde koruma sağlayan önlem. Kaynak koruma, arıtma ve dağıtım bütünlüğü farklı görevlerle birbirini tamamlayabilir.

Basınç

Birim yüzeye uygulanan kuvvetle ilişkili büyüklük. Su sisteminde basınç göstergesi, birim zamanda geçen hacmi ölçen debi ölçerle aynı bilgiyi vermez.

Basınç kaybı

Suyun filtre yatağından geçmesine karşı oluşan hidrolik dirençle ilişkili basınç değişimi. Katı birikimi bu direnci artırabilir.

Basınçlı akifer

Üstünde su geçişini sınırlayan örtü bulunan, su taşıyan doymuş tabaka. Uygun bir gözlem borusundaki su akifer tavanının üzerine yükselebilir; görülen düzey tabakanın fiziksel sınırıyla aynı değildir.

Bekleme süresi

Suyun cihazın veya tesisatın bir bölümünde olağan akış olmadan kaldığı süreyi anlatır. Evdeki kesintili kullanım, gece boyunca su alınmaması veya uzun süre evden uzak kalınması bu durumu oluşturabilir.

Bikarbonat

Suda bulunabilen ve asidi nötralize etme kapasitesine katkıda bulunan bir iyondur. Bikarbonat içeriği, suyun yalnız pH değeriyle açıklanamaz.

Biyobelirteç

Vücutta bir sürecin veya müdahaleye verilen yanıtın ölçülebilen göstergesi. Göstergedeki değişim, kişinin nasıl hissettiği veya işlev gördüğüyle ilgili klinik yararın kendisi olmayabilir.

Biyoelektrik impedans analizi

Vücudun elektriksel özelliklerinden yararlanarak vücut bileşimini tahmin eden yöntemdir; BIA kısaltmasıyla anılır. Cihazın verdiği kemik mineral içeriği tahmini, kemiğin DXA ile değerlendirilmesiyle aynı ölçüm değildir.

Biyofilm

İngilizce: Biofilm

Boru, depo ve cihaz gibi yüzeylerde tutunup gelişen mikroorganizma topluluğu. Sıcaklık, besin, su hareketi ve dezenfektan koşulları oluşumunu etkiler.

Biyoyararlanım

İngilizce: Bioavailability

Tüketilen bir maddenin vücut tarafından alınabilmesi ve kullanılabilir hale gelmesiyle ilgili kavramdır. Günlük alım hesabı yutulan miktarı, biyoyararlanım araştırması ise bu miktarın vücutta kullanılabilen bölümünü değerlendirir.

Boş yatak temas süresi

Karbon yatağının görünür hacminin su debisine bölünmesiyle hesaplanan nominal temas ölçüsü. Hesapta yatağın bütün hacmi kullanılır; bu değer gözenek suyunun hacmini veya gerçek kalış süresi dağılımını doğrudan vermez.

Buharlaşma

Sıvı suyun yüzeyindeki moleküllerin gaz fazına geçerek çevreye taşınması. Kaynama görülmeden de gerçekleşebilir.

Bulanıklık

İngilizce: Turbidity

Sudaki parçacıkların ışıkla etkileşiminin ölçüm koşullarında ortaya çıkardığı ortak optik yanıt. Parçacıkların kimliğini, toplam kütlesini veya mikroorganizmaların canlılığını doğrudan belirlemez.

Bütünlük testi

Membran modülündeki fiziksel bariyerin geçerli koşullarda işler durumda olup olmadığını araştıran sınama.

CT

İngilizce: Concentration × Contact Time

Uygun biçimde tanımlanmış dezenfektan kalıntı derişimiyle etkili temas süresinin çarpımı. Derişimin başlangıç dozu yerine ilgili temas bölümünü temsil etmesi, sürenin de gerçek hidrolik koşullara dayanması gerekir.

Çapraz akış

Beslemenin bir bölümünün membran boyunca ilerlerken başka bir bölümünün permeat olarak ayrıldığı akış düzeni. Yüzeye paralel hareket, tutulan maddelerin birikimini etkiler.

Çapraz bağlantı

İçme suyu düzeni ile içme dışı bir su düzeni arasındaki mevcut veya olası fiziksel bağlantı. Yolun bulunması, o anda geri akış gerçekleştiğini göstermez.

Çıkar çatışması

Araştırmanın yürütülmesi veya yorumlanmasıyla ilgili birincil amaçların, mali ya da başka kişisel ve kurumsal çıkarlarla etkilenme ihtimalidir.

Çok katmanlı filtre

Farklı tane boyutu ve yoğunluktaki malzemelerin birlikte kullanıldığı filtre yatağı. Amaç, parçacık yükünün yalnız üstte dar bir bölgede birikmesi yerine yatak derinliğinden yararlanmayı artırmaktır.

Çoklu bariyer

Su güvenliği hedefinin birbiriyle ilişkili birden fazla kontrol önlemiyle desteklenmesi. Kaynağı koruma, yükü azaltma, etkisizleştirme ve son suyu koruma farklı katkılar sağlar.

Çöktürme

Arıtma sırasında oluşan veya ayrılabilir duruma getirilen katıların yerçekimi etkisiyle sudan ayrılması. Hangi katıların bu yolla uzaklaştırılabildiği, özelliklerine ve süreç koşullarına bağlıdır.

Çözelti

Çözücü ile çözünmüş bileşenlerin oluşturduğu homojen faz. Sulu çözeltilerde su çözücü olarak ele alınır; diğer bileşenler çözünmüş durumda bulunur.

Çözünürlük

Belirli bir maddenin, belirli çözücü ve koşullarda oluşturduğu doygun çözeltinin bileşimi üzerinden tanımlanan özellik. Maddenin adıyla birlikte sıcaklık, basınç ve ifade birimi önem taşır.

D vitamini

Kalsiyum emilimi ve kemik mineralizasyonuyla ilişkili vitamindir. Suyun kalsiyum katkısını hesaplamak, D vitaminiyle ilgili durumu kendiliğinden açıklamaz; bunlar beslenme ve sağlık değerlendirmesinde ayrı bilgiler sağlar.

Damıtma

Suyun buharlaştırılıp ardından yoğunlaştırılarak yeniden sıvı biçimde toplanmasına dayanan ayırma yolu. Isıtma ve soğutma koşulları işlemin temel parçalarıdır.

Debi

Belirli bir kesitten birim zamanda geçen su hacmi. Akışın ne kadar su taşıdığını zamanla ilişkilendirir; basınçla aynı büyüklük değildir. Şebeke veya boru değerlendirmesinde basınç, kot ve kayıplarla birlikte kullanılır.

Demineralizasyon

Sudaki hem katyon hem anyon yükünün azaltılmasına yönelik işlem hedefi. Hidrojen biçimindeki katyon değişimi ile hidroksit biçimindeki anyon değişimi bu amaçla birlikte kullanılabilir.

Derişim

Bir bileşenin belirli hacim veya kütle içindeki miktarının seçilen nicelik ve birimle ifade edilmesi. Hangi bileşenin hangi birimle bildirildiği sonucun anlamını belirler.

Dezenfeksiyon

Mikroorganizmaların etkisizleştirilmesini hedefleyen işlemdir. Su arıtma cihazında uygulanacak yöntem, işlem yapılacak parçanın malzemesi ve üreticinin açıklanmış koşullarıyla uyumlu olmalıdır.

Dezenfeksiyon yan ürünü

İngilizce: Disinfection By-Products

Dezenfeksiyon kimyasalları ve suyun bileşenleri arasındaki tepkimelerle oluşabilen ürün. Oluşan bileşikler kullanılan dezenfektana, organik öncüllere, pH’a, sıcaklığa ve temas koşullarına bağlıdır.

Dezenfektan kalıntısı

Uygulanan işlemden sonra suyun belirli bir yer ve zamanında kalan dezenfektan derişimi. Başlangıç dozuyla arasındaki ilişki, suyun bileşenleriyle reaksiyonlar ve temas koşulları üzerinden değerlendirilir.

Dışkısal kirlenme

İnsan veya hayvan dışkısıyla ilişkili etkenlerin suya karışması. Bu etkenler kaynağa ulaşabilir, arıtmayı aşabilir veya dağıtım sırasında sisteme girebilir.

Dinamik su seviyesi

Pompa çalışırken kuyuda gözlenen su düzeyi. Anlamlı bir kayıt, çalışma süresi ve çekim koşullarıyla birlikte tutulur.

Doğal organik madde

Toprak, bitki artıkları ve su ortamlarından gelen organik bileşenlerin oluşturduğu değişken karışımlar. Bazıları suyun rengine katkıda bulunabilir ve metallerle veya yüzeylerle etkileşebilir.

Doğrudan filtrasyon

Kitapta iki süreç bağlamında kullanılan terim. Medya filtrasyonunda, koagülasyonla oluşan flokların ayrı çöktürme basamağı olmadan filtrede tutulmasını anlatır.

Doğrulama

Belirtilmiş bir gerekliliğin karşılandığını nesnel kanıtla gösterme. Ölçümde, önceden tanımlanmış kontrol koşulunun sağlanıp sağlanmadığı araştırılabilir. Kalibrasyonla birbirini tamamlar fakat aynı işi yapmaz.

Dolomit

Kalsiyum ve magnezyum içeren karbonat mineralidir. Yeniden minerallendirmede değerlendirilirken malzemenin bileşimiyle, belirli işletme koşullarında suya geçen miktar ayrı bilgiler olarak ele alınır.

Doygun çözelti

Tanımlanmış sıcaklık, basınç ve katı biçimine göre denge bileşimine ulaşmış çözelti. Doygunluk, yalnız kabın dibinde katı görülmesine bakılarak belirlenemez.

Doygunluk indisi

Seçilmiş bir katının çözünme dengesine göre, iyon etkinliklerinden kurulan çarpımın denge sabitine oranını logaritmik ölçekte ifade eden hesap. Çözünme veya çökelmenin termodinamik olanaklarını değerlendirmeye yardım eder.

Doz-yanıt ilişkisi

Maruziyet sırasında alınan miktarla enfeksiyon veya hastalık olasılığı arasında tanımlanan ilişki. Organizmaya, veriye ve temsil edilen topluluğa bağlıdır.

Duyusal eşik

Bir maddenin belirli gözlem koşullarında fark edilmeye başladığı derişime ilişkin bilgi. Algı kişiye ve koşullara göre değişebilir.

DXA

İki farklı enerjide X ışınından yararlanarak kemik mineral içeriğini ve alansal kemik mineral yoğunluğunu değerlendiren yöntemdir. Sonuçlar ölçülen bölge, yaş ve uygun karşılaştırma değerleriyle yorumlanır.

E. coli

İnsan ve hayvan bağırsaklarında üyeleri bulunan bakteri türü; rutin içme suyu incelemesinde dışkısal kirlenmenin temel göstergelerinden biridir. Gösterge analizi, bütün hastalık yapıcı alt grupları tek tek tanımlamaz.

Eğilim izleme

Karşılaştırılabilir ölçümlerin zaman içindeki yönü ve değişim hızının değerlendirilmesi. Başlangıç durumu, besleme değişimi, temizlik, duruş ve onarım bilgileri aynı zaman çizelgesinde tutulur.

Ekonomik karşılanabilirlik

Suya erişimin kullanıcının diğer temel ihtiyaçlarıyla ilişkili gerçek ekonomik yükü. Görünür birim fiyatın yanında fiilen ödenen su, taşıma veya başlangıç bağlantısı gibi giderler de önem taşıyabilir.

Elektriksel iletkenlik

İngilizce: Electrical Conductivity

Sulu çözeltinin, iyonların hareketiyle elektriksel iletime verdiği toplu yanıtı ölçüm geometrisini hesaba katarak ifade eden özellik. Farklı iyonların katkıları birlikte görülür; tek tek derişimleri bu sayıdan çıkarılamaz.

Elektrodeiyonizasyon

İyon değiştirici reçineleri, iyon seçici membranları ve doğru akımı birleştiren ayırma yaklaşımı. İyonlar ürün akışından konsantre bölmelere taşınırken reçine elektriksel süreçle sürekli yenilenir.

Elektrodiyaliz

Elektrik alanıyla iyonların seçici membranlardan taşınmasına dayanan ayırma yöntemi. Uygun bölme düzeninde bir akışın iyon içeriği azalırken komşu akış yoğunlaşır.

Elektrolit dengesi

Vücut sıvılarındaki sodyum, potasyum ve klorür gibi iyonların uygun ilişkiler içinde tutulması. Hücre içi ve dışındaki bileşimler aynı değildir; zarlar, taşıma mekanizmaları ve böbrek bu farklılıkların sürdürülmesinde rol oynar.

Emilim

Tüketilen maddenin bağırsaktan vücuda geçmesidir. Mineralin suda bulunması, emilimi başlı başına engellemez; insan deneyleri sudaki kalsiyum ve magnezyumun alınabildiğini göstermiştir.

Endokrin etkinlik

Testlerde östrojen, androjen veya tiroit yollarıyla etkileşim olasılığına ilişkin gözlenen etkinlik.

Erken uyarı

Bir olayın etkileri ortaya çıkmadan önce yararlı bilginin hazırlık veya müdahale kararına bağlanması.

Eşitlik (WASH hizmetleri)

Hizmete erişim ve hizmetin yükü bakımından kullanıcılar arasındaki farklılıkların değerlendirmede görünür olması. Genel ortalama iyileşirken bazı kişilerin su toplama zamanı, taşıma güçlüğü veya kesinti deneyimi değişmeyebilir.

Etki büyüklüğü

İki grup arasındaki farkın veya bir maruziyetle sonuç arasındaki ilişkinin ne kadar büyük olduğunu gösteren ölçüdür. Boy farkı, ağrı puanı farkı veya risk oranı farklı etki büyüklükleridir.

Etkili temas süresi

Dezenfektanla temasın değerlendirilmesinde, suyun gerçek akış davranışını temsil etmek üzere belirlenen süre. Tank hacminin debiye oranı kuramsal bir değer verir; kısa devre akışları gerçek süre dağılımını değiştirebilir.

Evapotranspirasyon

Buharlaşma ile bitkilerin köklerinden aldıkları suyun bir bölümünü yapraklarından atmosfere vermesinin birlikte ele alınması. Toprak, ıslak yüzeyler ve bitkiler üzerinden gerçekleşen bu yollar su bütçesinde birlikte izlenebilir.

Filtrasyon hızı

Debinin etkin filtre alanına bölünmesiyle ifade edilen yüzeysel hidrolik yük. Çalışan alan azaldığında aynı toplam debi daha yüksek yük oluşturur.

Flokülasyon

Koagülasyonla oluşan küçük kümelerin uygun karıştırma altında bir araya gelmesini destekleyen basamak. Böylece sonraki ayırma işleminde tutulabilecek flokların oluşumu desteklenir.

Florozis

Aşırı florür maruziyetiyle ilişkili olarak dişlerde veya iskelette ortaya çıkabilen bozuklukların adıdır. İskelet etkileri eklem bulgularının değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Florür

Doğal minerallerden suya geçebilen iyon; su dışındaki besinler, içecekler ve diş bakım ürünleri de toplam maruziyete katkı sağlayabilir. Doğal veya kontrollü eklenmiş olması aynı iyonu başka kimyasal tür yapmaz.

Flotasyon

Uygun koşullarda hava kabarcıklarıyla katıların yüzdürülerek ayrılmasına dayanan işlem. Seçimi, ayrılacak katının davranışı ve tesisin arıtma hedefiyle ilişkilidir.

Geçici yönetim

Kalite sapmasının incelemesi sürerken etkilenen kullanımların ve temel su ihtiyaçlarının, mevcut belirsizlik açık tutularak yönetilmesi. Kararın dayanağı, sorumlusu, kapsamı ve gözden geçirme zamanı kaydedilir.

Gerçek renk

Renk analizinde, yöntemin öngördüğü işlemle bulanıklık giderildikten sonra değerlendirilen numune durumuna verilen ad. Kitaptaki yöntem örneğinde santrifüj sonrası üst sıvı karşılaştırılır.

Geri akış

Suyun amaçlanan tedarik yönünün tersine hareket etmesi. Bağlı düzenin basıncının yükselmesi veya tedarik tarafının basıncının düşmesi, uygun bağlantı bulunduğunda bu hareketi mümkün kılabilir.

Geri kazanım

Membran sisteminde, belirlenen sınır içindeki permeat debisinin besleme debisine oranı. Sınır tek eleman, kademe veya bütün tesis olabilir; iç dolaşımın yeni ham su gibi sayılması sonucu değiştirir.

Geri yıkama

Filtrede birikmiş katıların uzaklaştırılmasına yönelik temizleme işlemi. Kullanılan medya ve filtre düzeni için belirlenen koşullara bağlıdır; ayrılan yük yıkama suyu akımına geçer.

Giderim oranı

Arıtma öncesi ve sonrası belirli bir bileşenin derişim azalmasını, karşılaştırmanın koşullarına bağlı olarak ifade eden performans göstergesi. Başlangıç ve çıkış değerlerinden ayrı okunmaz.

Gizli ısı

Bir maddenin hâl değişimi sırasında aldığı veya verdiği enerji. Sabit basınçta ve dengeye yakın faz değişiminde enerji aktarılırken sıcaklık yaklaşık sabit kalabilir.

Göreli risk

Tanımlı bir sürede bir grupta sonuç gelişme olasılığının, karşılaştırma grubundaki olasılığa oranıdır. Riskin karşılaştırmaya göre ne ölçüde değiştiğini anlatır; kaç kişinin etkilendiğini tek başına söylemez.

Görünür renk

Renk analizinde, numunedeki bulanıklık giderilmeden değerlendirilen sonuç. Bu adlandırma, gerçek renk sonucuyla karşılaştırılırken numuneye uygulanan hazırlık farkının korunmasını sağlar.

Gösterge organizma

İngilizce: Indicator Organism

Doğrudan ölçülmesi daha güç bir tehlike veya süreç hakkında dolaylı bilgi sağlayan organizma. Kirlenme kaynağı, arıtma performansı veya dağıtım değişimi için seçilebilir.

Gözeneklilik

Bir malzemenin toplam hacmi içinde boşlukların tuttuğu pay. Boşlukların çokluğu, suyun kolay ilerlediğini tek başına göstermez; bağlantıları ve geçişlerin niteliği de önem taşır.

Gözlemsel çalışma

Araştırmacının insanları incelenen maruziyete deneysel olarak atamadan, mevcut özellikleri ve sağlık sonuçlarını değerlendirdiği çalışmadır. Kesitsel, kohort ve olgu kontrol tasarımları bu gruptadır.

Günlük alım

Bir gün içinde tüketilen bir besin ögesinin miktarıdır. Su için ilgili mineralin konsantrasyonu ile tüketilen hacim birlikte kullanılarak hesaplanır.

Güven aralığı

Bir etki tahmininin istatistiksel belirsizliğini ifade eden alt ve üst sınırlardır. Dar aralık, kullanılan model ve veriler içinde daha kesin bir tahmine işaret eder; geniş aralık farklı büyüklükteki etkilerle uyumluluk bırakır.

Güvenli devreye alma

Duruş veya müdahale sonrasında su sisteminin yeniden kullanıma alınabilmesi için etkilenen bölümler, gerçekleşen değişiklikler ve gerekli kontrol sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi.

Havza

Yüzey sularını seçilmiş bir çıkış noktasına doğru toplayan alan. Çıkış noktası değiştiğinde kapsanan alan da değişir; büyük havzalar daha küçük alt havzalar içerebilir.

Helmint

Parazit solucanlar olarak anılan gruptaki canlı. Su, farklı helmintlerin yaşam döngüsünde ara konağın ortamı veya enfektif biçimin taşınma yolu olabilir.

Hidrojen bağı

Su örneğinde, bir molekülde oksijene bağlı hidrojen ile komşu molekülün elektronca zengin oksijen bölgesi arasında kurulabilen etkileşim. Molekül içindeki O–H kovalent bağından ayrıdır.

Hidrolik iletkenlik

Belirli bir sıvının jeolojik ortamdan ne kadar kolay iletilebildiğini anlatan büyüklük. Gözenek ve çatlak düzeninin yanında sıvının özellikleri de etkili olur.

Hidrolik yük

Suyun konumu ve basıncından gelen etkileri ortak bir referans düzeyine göre birlikte ifade eden büyüklük. Uygun gözlem borusundaki su düzeyi bu büyüklüğü okumaya yardım eder.

Hizmet dayanıklılığı

Değişen kaynak koşulları, kesintiler veya başka aksaklıklar karşısında tanımlı su hizmetini koruma kapasitesi. Kaynak ve ekipman seçeneklerinin yanında ortak bağımlılıklar, güvenilir bilgi ve karar düzeni de bu kapasiteyi etkiler.

Homeostaz

Vücudun iç ortamını düzenleme ve değişen koşullar karşısında işlevlerini sürdürme süreçlerini anlatır. Su, mineral ve asit baz dengesinde böbrekler ile solunum gibi sistemlerin katkısı vardır.

ICP MS

Elementlerin ölçümünde kullanılan, indüktif eşleşmiş plazmayı kütle spektrometrisiyle birleştiren analiz tekniğidir. İncelenen su raporlarında mineraller için EPA 6020 B yöntemiyle birlikte belirtilmiştir.

Isıl dezenfeksiyon

Mikroorganizmalara etki etmek için ısının kullanıldığı yaklaşım. Kitapta ev ölçeğinde kaynatma, işlem sonrası soğutma ve yeniden kirlenmeden korunmayla birlikte ele alınır.

Islanma

Bir sıvının katı yüzey üzerinde yayılma biçimini anlatan davranış. Suyun kendi molekülleriyle, katıyla ve çevredeki gazla kurduğu ilişkiler birlikte rol oynar.

Izgara ve kaba ayırma

Su alma yapısına gelen yaprak, dal ve benzeri iri malzemelerin ızgara veya eleklerle tutulduğu ön işlem. Pompa ve sonraki birimlerin korunmasına katkı sağlar.

İçilebilir ve içilemez yeniden kullanım

Yeniden kullanım suyunun içme suyu olarak sunulmasıyla içme dışı bir iş için kullanılmasını ayıran amaç tanımı. İlkinde içme suyu güvenliği hedefleri, ikincisinde amaçlanan kullanım ve oluşabilecek temaslar değerlendirilir.

İçilebilirlik

Suyun insan tüketimi bakımından uygunluğunu anlatan değerlendirme. İçme amacı için kullanılan ölçütler, her üretim sürecinin veya başka canlıların bütün su gereksinimlerini karşılayan genel bir uygunluk belgesi oluşturmaz.

İlk akış

Yağmur suyu toplamada, yağışın başlamasıyla yüzeyden gelen ve birikmiş maddeler nedeniyle sonraki sudan farklı yük taşıyabilen başlangıç akışı. Musluk örneklemesinde ise ilk alınan suyu anlatır ve akıtma sonrası numuneden ayrılır.

İnsidans

Tanımlı bir nüfusta, belirli bir zaman aralığında ortaya çıkan yeni hastalık veya olayların sıklığıdır. Başlangıçta zaten hastalığı bulunan kişilerin sayısıyla aynı bilgiyi vermez.

İstatistiksel anlamlılık

Bir istatistiksel testin, önceden seçilen karar eşiğini karşılamasıdır. Bu değerlendirme kullanılan modele, varsayımlara ve verilere bağlıdır.

İşletme izlemesi

Kontrol önlemlerinin gerekli koşullarda çalışıp çalışmadığını, zamanında müdahaleye elveren göstergelerle takip etme. İzlenen büyüklüğün süreçle anlamlı ilişkisi bulunur; ölçüm yeri, aralığı ve sapmada yapılacak işlem tanımlanır.

İşletme kapasitesi (reçine)

Belirli reçinenin seçilmiş rejenerasyon düzeni, besleme suyu ve kabul edilen çıkış koşulunda kullanılabilen iyon değiştirme kapasitesi. Uzaklaştırılacak iyon yükünün reçine hacmiyle ilişkilendirilmesini sağlar.

İşlevsel teknik şartname

Belirli giriş suyu aralığında, kullanım noktasında ve çalışma düzeninde beklenen hizmeti, gösterilecek sonuç ve sınama biçimiyle tanımlayan teknik belge.

İyileştirme planı

Saptanan kontrol veya hizmet eksikliklerini, azaltılacak sorun, öncelik, sorumlu ve tamamlanma göstergesiyle ilişkilendiren iş düzeni.

İyon

Elektrik yükü taşıyan atom veya atom grubudur. Suda çözünmüş maddelerin bir bölümü iyonlar halinde bulunur; kalsiyum ve magnezyum su bileşimini değerlendirirken ele alınan örneklerdir.

İyon değişimi

İngilizce: Ion Exchange

Sudan alınan yüklü türün yerini başka bir iyonun aldığı ayırma süreci. Reçinedeki bağlı işlevsel gruplar bu alışverişi sağlar; katyon ve anyon değiştiriciler farklı yükteki türlere yöneliktir. Elektriksel yük dengesi korunur.

İyon dengesi

Analizde belirlenen pozitif ve negatif iyonların elektrik yükü eşdeğerlerini karşılaştıran tutarlılık kontrolü.

İyon etkinliği

Bir iyonun çözeltideki kimyasal davranışını, çevresindeki türlerle etkileşimlerini de dikkate alarak ifade eden büyüklük. Derişimle ilişkilidir fakat bütün koşullarda onunla özdeş değildir.

İzlenebilirlik

Doğru ürünü, doğru üretim ve dağıtım kayıtlarıyla ilişkilendirebilme yeteneği. Kaynak kontrolü, işlem, dolum ve son ürün analizi aynı sürecin farklı aşamalarını gösterir; tarihleri ve kapsamları tutarlı biçimde birleştirilir.

Kabuklaşma

Çözünen bazı maddelerin uygun kimyasal koşullarda katı faz oluşturarak yüzeyde birikmesi. Membran suyu ayırdıkça kalan akışın derişimi artabildiğinden başlangıç suyuyla birlikte konsantre koşulları da önem kazanır.

Kabul testi

Kurulan sistemin, kararlaştırılmış hizmeti belirlenmiş giriş koşulu, çalışma düzeni ve değerlendirme noktasında sağladığının sınanması. Cihazın çalışmasıyla bütün teslim koşullarının tamamlanması aynı sonuç değildir.

Kalibrasyon

Bilinen referans değerlerle ölçüm sisteminin verdiği işaret arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin sonuç hesabında kullanımını belirleme işlemi. Cihaz ayarıyla aynı değildir; ayar gösterge davranışını değiştirir.

Kalite kontrol

Ölçüm sürecinin beklenen performansı sürdürüp sürdürmediğini izleme düzeni. Kontrol araçları analite, yönteme ve gereken doğruluk ile kesinliğe göre seçilir.

Kalsit

Kalsiyum karbonat temelli mineraldir. Uygun su kimyası ve temas koşullarında çözünmesi, suya kalsiyum ve karbonat sistemine ait bileşenler kazandırabilir.

Kalsiyum

Kemik mineralizasyonuyla ilişkili bir mineraldir; yiyecekler ve içme suyu günlük alıma katkıda bulunabilir. Suyun katkısı, litre başına kalsiyum miktarıyla tüketilen hacmin çarpımıdır.

Kalsiyum pirofosfat birikimi

Eklem dokularında kalsiyum pirofosfat kristallerinin birikmesiyle ilişkili durumdur; CPPD kısaltmasıyla anılır. Ani iltihaplı ataklar yapabilir ve osteoartritle birlikte görülebilir.

Kapiler yükselme

Dar bir tüpte veya uygun gözeneklerde suyun, yüzeyle etkileşim ve menisküs biçiminin etkisiyle serbest su düzeyinin üzerine çıkması.

Karar kuralı

Bir ölçümden uygunluk kararı verilirken belirsizliğin ve ilgili gerekliliklerin nasıl ele alınacağını tanımlayan kural. Aynı sonuca farklı kurallarla farklı kararlar verilebilir; bu, ölçümün değiştiği anlamına gelmez.

Karbonat dışı sertlik

Toplam sertlikten karbonat sertliği çıkarıldığında kalan hesapsal pay. Tek bir çözünmüş tuzun miktarı olarak okunmaz.

Karbonat sertliği

Toplam sertliğin, alkaliniteyle ortak eşdeğer birimde karşılaştırılarak ayrılan hesapsal bölümü. Kullanılan yaklaşım numuneye uygunsa sertlik ile alkalinitenin küçük olanına eşit alınır.

Karışım etkisi

Birden fazla bileşene birlikte maruziyetten doğabilecek birleşik etkiyi değerlendirme konusu. Benzer etki mekanizması veya ortak hedef organ gibi gerekçeler, maddelerin birlikte ele alınmasını destekleyebilir.

Karıştırıcı etken

Bir araştırmada gözlenen ilişkiyi yorumlarken karşılaştırılan kişilerin veya koşulların başka farklılıkları nedeniyle hesaba katılması gereken etken.

Kartuş

Cihaz içinde belirli bir arıtma veya son işlem görevini taşıyan, değiştirilebilir bileşendir. İçindeki malzeme, gövdesi ve suyun izlediği yol birlikte çalışmasını belirler.

Kartuş ve torba filtreler

Suyun, parçacıkları tutmak amacıyla seçilmiş bir filtre elemanından geçirildiği düzenler. Katı birikimi eleman üzerindeki basınç farkını artırabilir.

Kavanoz deneyi

Farklı koagülant ve pH koşullarında oluşan flokları ve ayrılma davranışını karşılaştırmaya yarayan küçük ölçekli deney. İncelenen koşullar, hedeflenen renk, bulanıklık veya organik madde kontrolüyle ilişkilendirilir.

Kemik mineral içeriği

İncelenen kemik bölgesinde veya iskelette bulunan toplam mineral miktarını ifade eder; İngilizce kısaltması BMC’dir. Birim alana göre yoğunlukla aynı ölçüm değildir. Sonucun anlamı ölçülen bölgeye ve kullanılan yönteme bağlıdır.

Kemik mineral yoğunluğu

Kemikteki mineral miktarını incelenen alan veya hacimle ilişkili olarak ifade eden ölçüdür; BMD kısaltmasıyla anılır. DXA alansal yoğunluk değerlendirmesi sağlar.

Kesitsel çalışma

Maruziyetin ve sağlık durumunun aynı dönem içinde değerlendirildiği araştırma tasarımıdır. Su kullanımıyla ağrının birlikte bulunup bulunmadığını gösterebilir; fakat hangisinin önce geldiğini her zaman açıklayamaz.

Kırılma (adsorpsiyon)

Adsorber çıkışında hedef bileşiğin giderek belirginleşmesiyle izlenen kapasite kaybı. Çıkıştaki değişim, giriş yükü, debi, besleme suyu ve yatak durumu birlikte değerlendirilerek yorumlanır.

Kimyasal temizlik (membran)

Membrandaki birikimin niteliğiyle malzemenin dayanımı birlikte değerlendirilerek yürütülen temizleme işlemi. Kimyasal türü, derişimi, temas ve sıcaklık koşulları kullanılan elemanın geçerli talimatıyla ilişkilidir.

Kirletici yükü

Belirli bir kesitten seçilen zaman aralığında taşınan kirletici miktarı. Derişim ile debinin zaman içindeki birlikte değişimi üzerinden değerlendirilir.

Klinik sonlanım

Bir araştırmada hastalık, belirti, işlev veya sağlık açısından değerlendirilen sonuçtur. Yeni osteoartrit gelişimi, kırık, ağrı puanı ya da yürüme işlevi farklı klinik sonlanımlardır.

Klor dioksit

İçme suyu arıtımında kullanılan kimyasal dezenfektan. Üretimi, uygulanması ve izlenmesi kendi koşullarıyla değerlendirilir. İstenen mikrobiyolojik etkiyle birlikte kalıntı, klorit ve klorat gibi işlemle ilişkili türler ele alınır.

Klor talebi

Belirli temas koşullarında suyun organik maddesi, amonyağı ve diğer tepkimeye girebilen bileşenleri nedeniyle tüketilen klor miktarı. Kaynak, mevsim ve ön arıtma değişimi talebi etkileyebilir.

Koagülasyon

Küçük parçacıkların ve kolloidal maddelerin ayrılmasını kolaylaştıran kimyasal koşulların oluşturulması. Kullanılan koagülantlar yük etkilerini değiştirebilir, yüzeye bağlanmayı ve birlikte tutulmayı destekleyebilir.

Kohort çalışması

Tanımlı bir insan grubunun maruziyetleriyle sonuçlarının zaman içinde ilişkilendirildiği araştırmadır. Ölçümler ileriye dönük planlanabilir veya mevcut kayıtlardan geçmiş takip yeniden kurulabilir.

Koliform

Su analizlerinde farklı alt gruplarıyla izlenen bakteri grubu. Toplam koliform, termotolerant koliform ve E. coli ifadeleri aynı ayrıntı düzeyini bildirmez.

Kondrokalsinozis

Kıkırdakta kalsiyum içeren birikimlerin bulunmasını anlatan terimdir; bu birikimler görüntüleme incelemelerinde görülebilir.

Konsantrasyon

Belirli miktardaki su içinde bulunan bir bileşenin miktarını ifade eder. Su analizlerinde kütlenin hacme oranı olarak verilen sonuçlar, örneğin miligram bölü litre, bu büyüklüğü anlatır.

Konsantre

Membranla su ayrılırken besleme tarafında kalan ve tutulan bileşenleri taşıyan akış. Debisiyle birlikte bileşimi de değerlendirilir; daha küçük hacim, yönetilecek madde yükünün aynı oranda küçüldüğünü göstermez.

Kontrol önlemi

Belirli bir tehlikenin veya tehlikeli olayın etkisini yönetmek için sistemde görev verilen uygulama ya da koruma. Bir önlemin listede bulunması veya kurulmuş olması, yeterliliğinin kanıtlandığını göstermez.

Korozyon

Metalin çevresiyle etkileşmesi sonucunda metalik yapısının değişmesi. Sulu ortamdaki elektrokimyasal süreçler, suya geçen bileşenleri ve malzemenin dayanımını etkileyebilir. Yüzeyde mineral birikmesiyle aynı süreç değildir.

Koruma alanı

Kaynağa ulaşabilecek etkileri yönetmek amacıyla sınırı ve koruma görevi tanımlanan alan. Kuyu başındaki yakın çevre koruması ile suyun geldiği daha geniş alan aynı işlevi taşımaz.

Kullanım noktası arıtması

Belirli bir musluk veya cihaz çevresindeki kullanıma hizmet veren arıtma yaklaşımı. Görevi, o noktada gereken su özelliği ve sorunun sistemde ortaya çıktığı yerle ilişkilendirilir.

Kullanım ömrü

Bir bileşenin tanımlanan işlevini ve işletme koşullarını sürdürebildiği kullanım aralığıdır. Yalnız geçen süreyle veya içinden geçen litreyle açıklanmayabilir.

Kullanım profili

Suyun hangi kullanımlarda, hangi zamanlarda ve binanın hangi bölümlerinde istendiğini gösteren tüketim örüntüsü. Günlük toplamın yanında kısa süreli yoğun kullanımlar, düşük akış dönemleri ve kapalı alanlar değerlendirilir.

Kurşun

İçme suyuna servis bağlantıları, borular, lehimler ve bazı bağlantı parçalarından katkı gelebilen metal. Su kimyası ve malzemeyle temas süresi sonucu etkileyebilir.

Kutupluluk

Moleküldeki pozitif ve negatif yük dağılımlarının merkezlerinin ayrılmasıyla ilişkili elektriksel özellik. Suda O–H bağlarının kutuplaşmaları, molekülün bükük biçimi nedeniyle birbirini tümüyle dengelemez ve bir dipol oluşturur.

Kuyu süzgeci

Kuyunun su alması amaçlanan bölümünde bulunan açıklıklı bileşen. Uygun taneli ortamlarda çevresindeki filtre dolgusu, su geçişini sürdürürken tanelerin kararlılığına yardım edebilir.

Kuyuyu besleyen akış hacmi

Kuyuya farklı yönlerden ulaşan yeraltı suyu yollarının oluşturduğu üç boyutlu bölge. Suyun sisteme girdiği beslenme alanından ve bu hacmin haritadaki izdüşümünden ayrıdır.

Legionella

İngilizce: Legionella

Doğal sularda bulunabilen ve uygun bina su sistemi koşullarında çoğalabilen bakteri. Biyofilm ve bazı amiplerle ilişkisi yüzey koşullarını önemli kılar.

Magnezyum

Yiyecekler ve suyla alınabilen bir mineraldir. İçme suyundaki katkısı, magnezyumun kendi konsantrasyonu ve tüketilen hacim kullanılarak hesaplanır. Kalsiyum miktarı veya toplam çözünmüş madde değeri bu hesabın yerine geçmez.

Maruziyet

Bir tehlike etkeniyle insan arasında kurulan temas. Su değerlendirmesinde temasın yolu, miktarı, süresi ve etkilenen kişilerin özellikleri birlikte ele alınır.

Medya filtrasyonu

Suyun kum veya başka taneli malzemelerden oluşan bir yataktan geçirilerek parçacıkların ayrılması. Tutulma; fiziksel yakalanma, çökelme ve yüzeye bağlanma gibi mekanizmaların birleşimiyle gerçekleşebilir.

Membran

Bileşenleri seçici biçimde ayırmaya yarayan bariyerdir. Ters ozmoz cihazında basınç altında çalışan membran, besleme suyundan ürün suyu ve konsantre akım elde edilmesini sağlar.

Membran kirlenmesi

İngilizce: Membrane Fouling

Parçacık, kolloid, organik madde veya biyolojik büyümenin membran yüzeyinde ya da kanallarında oluşturduğu birikimlerle ilişkili durum. Farklı mekanizmalar akı azalması veya basınç kaybı artışı gibi benzer belirtiler verebilir.

Merkezî arıtma

Kendisinden sonra bağlı kullanım noktaları için ortak bir işlem sağlayan bina arıtma yaklaşımı. Kapsamı, hangi su yollarını ve kullanımları etkilediğiyle belirlenir.

Mikrofiltrasyon ve ultrafiltrasyon

Suyu bir membran yüzeyinden geçirerek belirli parçacık ve büyük molekül gruplarını ayıran yöntemler. Geçen akış permeat veya filtrat olarak adlandırılır; tutulan bileşenler besleme tarafında kalır.

Mikrogram litre

Bir litre sıvıda bulunan maddenin mikrogram cinsinden miktarını belirten konsantrasyon birimidir; µg/L biçiminde yazılır. Günlük alınan miktarı bulmak için tüketilen hacimle birlikte değerlendirilir.

Mikron

Metrenin milyonda birine eşit uzunluk birimidir; mikrometre adıyla da kullanılır. Filtrasyon açıklamalarında parçacık veya gözenek boyutunu belirtmeye yarar.

Mikroorganizma

Gözle tek tek seçilemeyecek kadar küçük canlılar için kullanılan genel terimdir; bakteriler buna örnektir. Su arıtma sistemlerinde mikrobiyolojik durum, ilgili organizma veya göstergelere yönelik yöntemlerle değerlendirilir.

Mikroplastik

Su araştırmalarında boyutları ve polimer özellikleri seçilen yöntemlerle incelenen küçük plastik parçacık. Ölçüm yöntemi hangi parçacıkların görülebildiğini belirlediğinden farklı çalışmaların sayıları aynı kapsamı taşımayabilir.

Miligram litre

Bir litre sıvıda bulunan maddenin miligram cinsinden miktarını belirten konsantrasyon birimidir; mg/L biçiminde yazılır. Suyun günlük mineral katkısı hesaplanırken bu değer tüketilen litreyle çarpılır.

Mineralizasyon

Minerallerin bir yapıya katılması sürecini ifade eder. Kemik bağlamında mineralizasyon, dokunun mineral içeriğiyle ilişkili biyolojik süreçtir; kalsiyum ve D vitamini bu bağlamda ele alınır.

Moleküler kütle kesim değeri

Ultrafiltrasyon ürünlerinin ayırma özelliğini tanımlamak için kullanılan sınama değeri. Kullanılan işaretleyici madde, derişim ve tutma ölçütüyle birlikte anlam kazanır.

Mutlak risk

Tanımlı bir grupta, belirli bir süre içinde bir olayın ortaya çıkma olasılığıdır. İki grubun mutlak riskleri arasındaki fark, o karşılaştırmada olay sıklığının ne kadar değiştiğini gösterir. Göreli artıştan farklı bilgi verir.

Müdahale sınırı

Bir işletme göstergesinin belirli bir inceleme veya yanıtı başlatacak düzeyini tanımlayan sınır. Beklenen eğilimden uzaklaşma ile kritik kontrol kaybı aynı karar kapsamını taşımayabilir.

Nanofiltrasyon

Basınçlı membran ayırma ailesinde, çok değerlikli iyonları ve bazı organik bileşenleri azaltırken tek değerlikli iyonların daha büyük bölümünün geçmesine izin verebilen yöntem. Seçiciliği kullanım hedefine göre değerlendirilir.

Nedensellik

Bir etkenin değişmesinin, belirli koşullarda bir sonucun ortaya çıkışını veya düzeyini değiştirmesidir. İki özelliğin birlikte görülmesi bu ilişkiyi tek başına kurmaz.

Net ürün suyu

Belirli bir zaman aralığında üretilen brüt sudan, aynı suyun geri yıkama, temizlik ve boşaltma gibi iç kullanımlarına ayrılan miktarlar hesaba katıldıktan sonra sağlanabilen su. Depolama değişimleri ve gözlem süresi açık tutulur.

Nitrat

Azot döngüsünde yer alan ve gübre, atıksu veya doğal dönüşümlerle suya ulaşabilen bileşen. Tek analiz sonucu kaynağını belirlemez.

Nitrit

Azot döngüsünün nitratla aynı kabul edilmeyen bileşeni. Kaynakta bulunabildiği gibi dağıtım sistemindeki dönüşümler sırasında da oluşabilir. Sonuç suyun geçtiği süreçlerle birlikte okunur.

Noktasal kaynak

Su ortamına belirli bir çıkıştan girdi sağlayan kaynak; deşarj ağzı bunun tipik örneğidir. Sınıflandırma kirlenme yolunu bulmaya ve müdahaleyi yönlendirmeye yardım eder.

Normal işletme aralığı

Kurulu sistemin doğrulanmış çalışma koşulları, geçerli talimatlar ve uygun saha verileriyle tanımlanan beklenen çalışma aralığı. Ölçüm noktası ve işletme anı bu tanımın parçasıdır.

Normalizasyon

Farklı koşullarda ölçülen performansın, geçerli bir matematiksel ilişkiyle seçilmiş referans koşullara taşınması. Sıcaklık, basınç, besleme bileşimi veya geri kazanım değişimlerinin etkisini değerlendirmeye yardım eder.

Numune

Bir suyun özelliklerini incelemek amacıyla belirli yer ve zamanda alınan örnektir. Membran çıkışından alınan numune ile tankta beklemiş veya son musluktan alınmış numune aynı koşulları temsil etmeyebilir.

Numune koruma

Numunenin analiz için ilgili özelliklerini alındığı andan incelemeye kadar korumayı amaçlayan kap, işlem ve taşıma düzeni. Kaba alınan suda tutunma, çökelme, gaz alışverişi ve dönüşümler sürebilir.

Oksidasyon–indirgenme potansiyeli

Belirli bir elektrot düzeninin suyla etkileşiminden elde edilen elektriksel redoks göstergesi. Hangi kimyasal ilişkiyi temsil ettiği, suyun bileşimine ve ölçüm koşullarına bağlıdır.

Olay kaydı

Bir su sistemi olayına ait bildirim, gözlem, ölçüm, müdahale ve kararları ortak kimlikle ilişkilendiren kayıt düzeni. Her bilgi kendi tarihini, yerini ve kaynağını korur; duyulan, yerinde görülen ve ölçülen bulgular ayrılır.

Olay sonrası inceleme

Yaşanan olaydan edinilen bilginin, tekrarını önlemeye veya daha iyi yanıt vermeye yarayan somut değişikliklere dönüştürülmesi. İşlem sırası, mevcut kanıt, görevler ve çalışma koşulları birlikte incelenir.

Olgu kontrol çalışması

Hastalığı olan ve olmayan kişilerin seçilerek geçmiş maruziyetlerinin karşılaştırıldığı araştırmadır. Kontrol grubunun, hastaların geldiği kaynak nüfusu uygun biçimde temsil etmesi önemlidir.

Ookist

Bazı protozoaların yaşam döngüsünde bulunan, çevrede dayanıklılık ve suyla taşınma açısından önem taşıyan özel biçim. Kistle gelişigüzel eş anlamlı kullanılmaz.

Osteoartrit

Eklem kıkırdağıyla birlikte kıkırdak altındaki kemik ve çevre yapıların etkilenebildiği eklem hastalığıdır; OA kısaltmasıyla anılır. Ağrı, tutukluk ve hareket güçlüğü görülebilir.

Osteomalazi

Kemiğin uygun biçimde mineralize olamamasıyla ilişkili bozukluktur. D vitamini veya kalsiyum yetersizliği önemli nedenler arasında bulunabilir; kemik ağrısı ve kas güçsüzlüğü görülebilir.

Osteoporoz

Kemik dayanıklılığının azalması ve kırığa yatkınlığın artmasıyla ilişkili hastalıktır. Kemik miktarı ile yapısı değerlendirmeye girer; kırık oluşana kadar belirgin yakınma bulunmayabilir.

Ozmotik basınç

Seçici membranın iki yanındaki çözeltiler arasında suyun kendiliğinden hareketini dengelemek için gereken basınç farkıyla açıklanan büyüklük.

Ozonlama

Ozonun üretilmesi, suya aktarılması ve uygun temas koşullarında oksitleyici veya dezenfekte edici etkisinden yararlanılmasıyla yürütülen arıtma süreci. Jeneratörde üretilen miktarın tamamı suda aynı derişime dönüşmez.

Ölçüm belirsizliği

Ölçülen büyüklüğe makul biçimde bağlanabilecek değerlerin yayılımını niteleyen bilgi. Bilinen bir hatanın başka adı değildir; tekrarların saçılması yanında referanslar ve düzeltmeler gibi kaynaklar da değerlendirmeye katılabilir.

Ön arıtma

Sonraki arıtma basamaklarının gerektirdiği su koşullarını sağlamak amacıyla belirli yükleri azaltan süreçler bütünü. Görevi, ham suyun özellikleri ve değişkenliğiyle tanımlanır.

Özgül enerji tüketimi

Belirli dönemde tüketilen enerjinin aynı dönemde elde edilen su hacmine oranı. Hangi ekipmanların enerji hesabına katıldığı ve suyun brüt mü net mi olduğu belirtilir.

Parti

Ürün kayıtlarında belirli bir üretim grubunu veya sürekli üretimin tanımlanmış kesimini ayırt etmeye yarayan birim. Ambalajdaki parti işareti, ürünü ilgili üretim ve dağıtım kayıtlarıyla ilişkilendirmeye yardım eder.

Patojen

Hastalık yapabilen mikroorganizma. Suda bulunması tek başına hastalığın gerçekleştiğini veya herkesin aynı riski taşıdığını göstermez.

Performans doğrulama

Bir kontrol önleminin gereken görevi, tanımlanan su ve çalışma koşullarında yapabildiğine ilişkin kanıtın değerlendirilmesi. Deneyin hedefi, koşulları ve kullanılan sistemle ilişkisi açıklanır.

Performans güvencesi

Teknik anlamda, belirli giriş ve bakım koşullarında, tanımlı süre veya kullanım kapsamında hangi sonucun sağlanacağını açıklayan taahhüt. Sorun oluştuğunda incelenecek kanıt ve yanıt sorumluluğuyla birlikte anlaşılır.

Performansa dayalı bakım

Bakım gereksiniminin, bileşenin kontrol işlevini temsil eden güvenilir göstergelerin değişimiyle değerlendirilmesi. Karşılaştırılabilir başlangıç durumu ve işletme koşulları gerekir.

Permeat

Membrandan geçerek besleme tarafındaki tutulmuş bileşenlerden ayrılan akış. Bileşimi, membranın seçiciliği ve çalışma koşullarıyla ilişkilidir.

Pestisit

Tarımsal uygulamalarda ve yabancı ot kontrolü gibi işlerde kullanılan farklı etkin maddeleri kapsayan geniş grup. Üyeleri çözünürlük, parçacıklara bağlanma, kalıcılık ve dönüşüm ürünleri bakımından ayrılır.

PFAS

Çok sayıda florlu bileşiği kapsayan per- ve polifloroalkil maddeler grubu. Aynı grupta bulunmaları bütün üyelerin aynı davranışa veya aynı güçte sağlık verisine sahip olduğunu göstermez.

pH

İngilizce: Potential of Hydrogen (pH)

Hidrojen iyonu etkinliğinin negatif on tabanlı logaritmasıyla tanımlanan, suyun asit–baz durumuna ilişkin boyutsuz gösterge. Ölçüm sıcaklığı ayrı bir bilgidir.

Pik debi

Kısa zaman aralığındaki yüksek su akışını anlatan büyüklük. Günlük hacimden hesaplanan ortalama debi, böyle bir kullanımı tek başına temsil etmez.

Postfiltre

Ana arıtma aşamasından sonra yer alan filtreyi anlatan addır. Ev tipi ters ozmoz sisteminde son karbon veya belirli bir son işlem kartuşu bu konumda bulunabilir. Gerçek görevi kullanılan malzemeye ve tasarıma bağlıdır.

ppm

Bir bütünün milyonda birini ifade eden orandır. Su analizinde hangi bileşene ve hangi ölçüm biçimine ait olduğu belirtilmelidir.

Proses suyu

Belirli bir üretim veya ekipman işleminin gereklerine göre değerlendirilen su. Ürüne katılma, bir devrede dolaşma veya durulamada kullanılma farklı kalite ve çalışma hedefleri oluşturabilir.

Protozoa

Cryptosporidium ve Giardia gibi bağırsak parazitleriyle bazı serbest yaşayan amipleri içeren mikroorganizma grubu.

Radyolojik tarama

İçme suyunda brüt alfa ve brüt beta gibi etkinlik ölçümleriyle gerektiğinde ayrıntılı incelemeye yön veren ilk değerlendirme. Her radyonüklidi tek tek tanımlamaz ve etkinlik derişimini doğrudan insanın aldığı doza dönüştürmez.

Randomize kontrollü çalışma

Katılımcıların karşılaştırılan müdahale gruplarına rastgele atandığı deneysel araştırmadır. Bu atama, başlangıç özelliklerinin sistematik biçimde bir grup lehine toplanmasını azaltmayı amaçlar.

Raporlama sınırı

Bir sonucun sayısal değer yerine belirli bir sınırın altında olarak bildirildiği eşiği anlatır. İncelenen rapordaki “<0,5” ifadesi sıfır anlamına gelmez.

Raşitizm

Büyümekte olan çocuklarda kemik mineralizasyonundaki bozukluğun büyüme plağını da etkilediği durumdur. D vitamini veya kalsiyum yetersizliği önemli nedenler arasında yer alabilir.

Reaktör doğrulaması

Bir UV reaktörünün beklenen görevi hangi su ve çalışma koşullarında yapabildiğine ilişkin kanıtın oluşturulması. Deneyin temsil ettiği cihaz düzeni, hedef ve aralık açıklanır.

Referans alım

Belirli yaş ve yaşam dönemi gruplarında besin ögesi alımını planlamak veya değerlendirmek için kullanılan değerdir. Kaynak kurumun yöntemi ve ele aldığı grup, rakamın nasıl yorumlanacağını belirler.

Rehber değer

Bir madde veya göstergeyi belirli amaç ve koşullar altında değerlendirmek için kullanılan, bilimsel açıklamalarıyla birlikte okunması gereken değer. İçme suyu rehberleri ulusal standartların geliştirilmesine temel sağlayabilir.

Rejenerasyon

Hizmet sırasında reçineye alınan iyonların başka bir sıvı akışına aktarılmasıyla değişim yerlerinin yeniden kullanılabilir duruma getirilmesi. Sodyum çevriminde tuzlu çözelti yatağın sodyum biçimine dönmesine yardım eder.

Ret

Seçilen bileşenin besleme ve permeat derişimlerini karşılaştıran ayırma oranı. Yaygın hesap, birden permeat derişiminin besleme derişimine oranının çıkarılmasıdır.

Risk

Bir olayın gerçekleşme olasılığıyla doğurabileceği sonuçların ağırlığını birlikte ele alan değerlendirme.

Risk iletişimi

Su hizmetiyle ilgili bilinenleri, belirsizlikleri ve beklenen davranışları kullanıcıların anlayabileceği biçimde paylaşma ve geri bildirimleri değerlendirme süreci.

Sanitasyon

İnsan atıklarının güvenli biçimde tutulması, uzaklaştırılması, arıtılması ve uygun son yönetimiyle ilgili hizmet zinciri. Bu zincirdeki eksiklikler su kaynaklarına veya yaşanan çevreye yeni kirlenme yolları açabilir.

Sarf değişim ölçütü

Kullanılan sarfın görevini sürdürüp sürdürmediğini değerlendirmek için seçilen talimat, kullanım, performans ve olay bilgileri. Ölçüt, beslendiği su ve doğrulanmış ürün koşullarıyla ilişkilidir.

Seçici reçine

Belirli iyonlara yönelik ayırma amacıyla değerlendirilen iyon değiştirici malzeme. Hedefin sudaki kimyasal biçimi, diğer iyonlar, debi ve hizmet sonu ölçütü işletme sonucunu etkiler.

Serbest akifer

Doymuş bölümünün üst sınırı su tablası olan akifer. Bu sınır beslenme, boşalım ve diğer koşullarla yükselip alçalabilir.

Serbest klor

Klorlama sonrasında suda başlıca hipokloröz asit ve hipoklorit iyonuyla ilişkili klor biçimi. Bu türlerin dağılımı pH ile değişir.

Sertifika kapsamı

Belgede hangi malzeme, ürün modeli, işlem veya yönetim düzeninin hangi standart ve iddia karşısında değerlendirildiğini belirleyen sınır.

Sertlik

İngilizce: Water Hardness

Olağan doğal sularda başlıca kalsiyum ve magnezyumun katkılarını ortak ölçekte ifade eden özellik. Sabunla etkileşim ve bazı kullanım sorunlarını anlamaya yardım eder.

Serum

Kanın pıhtılaşmasından sonra kalan sıvı bölümüdür. Serumda kalsiyum veya bikarbonat gibi maddelerin ölçülmesi, vücuttaki belirli bir duruma ilişkin bilgi verir.

Servis hijyeni

Bakım sırasında suyla temas eden yüzeylerin, parçaların ve açık su yolunun kirlenmeden korunmasına yönelik çalışma düzeni. Etkilenen hat, parça uyumu, uygun araçlar ve geçici bağlantılar birlikte değerlendirilir.

Sıvı gereksinimi

Kişinin vücudunun işlevlerini sürdürmek için ihtiyaç duyduğu sıvı miktarıyla ilgili kavramdır. Toplam su alımı sade içme suyunun yanında diğer içecekleri ve gıdalardaki suyu da kapsar.

Sızma

Suyun yer yüzeyinden toprağa veya başka bir geçirgen ortama girmesi. İçeri giren su toprakta tutulabilir, bitkilerce alınabilir veya yeniden atmosfere dönebilir.

Sistem sınırı

Bir hesabın veya değerlendirmenin hangi süreçleri, girişleri, çıkışları ve hizmeti kapsadığını belirleyen kapsam. Yalnız arıtma ünitesi ile toplama, kullanım ve artık yönetimini içeren bütün hizmet farklı sınırlardır.

Sistematik derleme

Belirli bir araştırma sorusuyla ilgili yayınların tanımlanmış arama ve seçim yöntemleriyle toplanıp değerlendirildiği çalışmadır.

Siyanobakteri

Fotosentez yapabilen bakteri. Tarihsel mavi yeşil alg adı, onu diğer alglerle aynı biyolojik grup yapmaz. Tek hücre, koloni veya ipliksi yapılar oluşturabilir.

Siyanotoksin

Bazı siyanobakterilerin ürettiği toksin. Hücre içinde taşınan ve suda çözünmüş bulunan bölümler, numune hazırlama ve arıtma açısından farklı hedeflerdir.

Sodyum çevrimli yumuşatma

Uygun katyon değiştirici reçinede kalsiyum ve magnezyumun tutulup karşılığında sodyumun suya bırakılmasıyla sertliğin azaltılması. Sürecin doğrudan hedefi sertliktir; çözünmüş iyonların bileşimi değişir.

Son işlem

Ana ayırma aşamasından sonra suyun belirli bir özelliğini düzenlemek için uygulanan işlemdir. Tatla ilişkili bir karbon aşaması veya yeniden minerallendirme bu amaçla kullanılabilir.

Sonuç doğrulaması

Sistemin sağladığı sonucun hedeflenen güvenlik düzenini karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesi. Uygun örnekleme ve analizle birlikte uygulamaların gerçekleşmesi, süreç kayıtları ve müdahaleler incelenir.

Statik su seviyesi

Kuyudan su çekilmeyen koşuldaki su düzeyi. Pompa yeni durmuşsa görülen seviye toparlanma sürecini yansıtabilir; yalnız kapalı olması yeterli açıklama değildir.

Su alma aralığı

Suyun kuyuya girebildiği derinlikler. Süzgeçli borular veya uygun kaya ortamındaki açık kesimler bu aralığı oluşturabilir. Kuyunun toplam derinliği girişlerin yerini tek başına göstermez.

Su arıtma cihazı

Suyun belirli özelliklerini değiştirmek veya hedef maddeleri azaltmak için bir araya getirilen işlem ve bileşenler bütünüdür.

Su bütçesi

Sınırı ve süresi tanımlanmış bir sistemde su girişlerini, çıkışlarını ve depolamadaki değişimi birlikte hesaplama yaklaşımı. Aynı geçiş, seçilen sınırın içinde kalabilir veya giriş ya da çıkış sayılabilir.

Su dengesi (vücut)

Vücuda alınan, vücutta tutulan ve farklı yollarla uzaklaştırılan suyun değişen koşullara göre düzenlenmesi. Geri bildirimler, alımı ve atılımı etkileyerek hücrelerin çalıştığı ortamın sürdürülmesine katkı verir.

Su gereksinimi

Vücudun işlevlerini ve su dengesini sürdürebilmek için değişen koşullarda karşılanması gereken su ihtiyacı. Kişinin özellikleri, kayıpları ve günün koşullarıyla birlikte ele alınır.

Su güvenliği planı

Kaynak, arıtma, depolama, dağıtım ve kullanım boyunca su güvenliğinin hangi görevler, kontroller ve kanıtlarla sürdürüleceğini birleştiren yönetim düzeni.

Su ve madde dengesi

Tanımlanmış bir sistem sınırında su akışları ile seçilen bileşenin taşınımının ayrı ayrı hesaba katılması. Membranda besleme, permeat ve konsantre birlikte değerlendirilir.

Su yaşı

Dağıtım sistemi bağlamında, suyun seçilen ağ girişinden sonra sistem içinde geçirdiği süre. Başlangıç noktası açıkça tanımlanır.

Suya erişim

Suyun ihtiyaç duyulduğunda yeterli miktar ve uygun nitelikte sağlanmasını, erişilebilir olmasını ve ekonomik olarak karşılanabilmesini birlikte ilgilendiren hizmet boyutu.

Tabakalaşma

Göl veya rezervuarda sıcaklıkla ilişkili yoğunluk farklarının katmanlar arasındaki karışmayı sınırlayabildiği düzen.

Takip kaybı

Araştırmaya alınmış bir kişinin planlanan sonraki değerlendirmelerine ulaşılamaması veya sonuç bilgilerinin tamamlanamamasıdır.

Tampon kapasitesi

Belirli bir pH çevresinde küçük asit–baz etkilerine karşı pH değişiminin ne ölçüde sınırlanabildiğiyle ilgili özellik. Tepkimeye katılan türlerin dağılımı değiştikçe yanıt da değişebilir.

Tayin sınırı

Bir analitin miktarının, amaç için kabul edilebilir performansla belirlenebildiği alt düzey. Tespit sınırından farklı olarak yalnız saptamayı değil miktarın belirlenmesini ilgilendirir.

Taze su ikamesi

Aynı kullanıcı talebinin yeniden kullanım suyuyla gerçekten karşılanan kısmı nedeniyle gereken taze suyun azalması. İkame, ürünün kullanılmasına ve üretim ile talebin zaman bakımından uyuşmasına bağlıdır.

Tehlike

Güvenli su sağlanmasını olumsuz etkileyebilecek kirletici veya koşul. Tehlikenin tanınması, onun suya nasıl ulaşabileceğini ve hangi kontrolle sınırlandırılacağını araştırmanın başlangıcıdır.

Tehlikeli olay

Bir tehlikenin ortaya çıkmasına, suya girmesine veya maruziyet yolunda ilerlemesine yol açabilen durum. Kaynağa kirli akışın girmesi ve dağıtım bütünlüğünün kaybolması buna örnektir.

Tekrar numunesi

Numune alma veya analiz sürecindeki değişkenliği araştırmak için karşılaştırılan ek örnek ya da ayrılmış bölüm. Sahadan yeniden toplama ile mevcut numuneyi bölme farklı aşamaları sınar.

Temas süresi

Suyun işlem yapılan malzemeyle temasının zaman boyutunu anlatır. Medya yatağı hacminin debiye bölünmesi, boş yatak temas süresi denen karşılaştırma büyüklüğünü verir.

Temizlik ve dezenfeksiyon

Temizlik, yüzey veya sistemdeki istenmeyen birikimin uzaklaştırılmasını; dezenfeksiyon, hedef mikroorganizmaların belirlenmiş koşullarda kontrol edilmesini amaçlar. Her işlemin kapsamı ve beklenen sonucu ayrıdır.

Temsil edilebilirlik

Numunenin hangi suyu, hangi yer ve zaman koşullarında anlatabildiği. Suyun değişkenliği, alınan miktar ve örnekleme yöntemiyle ilişkilidir.

Ters nedensellik

Sonuç olduğu düşünülen hastalık veya sağlık kaygısının, neden sanılan davranışı değiştirmesi durumudur. Örneğin yakınması artan bir kişinin sonradan su arıtma cihazı alması, cihaz ile yakınmanın birlikte görülmesine yol açabilir.

Ters ozmoz

İngilizce: Reverse Osmosis

Daha derişik tarafta yeterli basınç uygulanarak seçici membran üzerinden suyun net geçişinin ozmozun ters yönünde sağlandığı ayırma yöntemi. Su ve çözünen maddelerin geçişleri farklıdır.

Teslim zinciri

Numunenin kimin sorumluluğunda olduğunu ve sorumluluğun ne zaman devredildiğini izleyen kayıt düzeni. Numune ve kap kimliği, devir zamanı, kişiler ve sevk bağlantıları birlikte korunur.

Tespit sınırı

Yöntemin düşük düzeydeki hedef analiti belirli bir güvenle saptayabilme yeteneğiyle ilişkili sınır. Kullanılan yönteme ve hesap yaklaşımına göre açıklanır.

Toplam çözünmüş katı madde

İngilizce: Total Dissolved Solids

Suyun çözünmüş kesrine ilişkin toplam madde göstergesi. Süzüntünün kurutulmasıyla kalan kütle, belirlenen bileşenlerin toplamı veya iletkenlikten yapılan tahmin benzer başlıkla sunulabilir.

Toplam çözünmüş madde

Suda çözünmüş halde bulunan maddelerin toplamını ifade eden göstergedir; TDS kısaltmasıyla da anılır. Yaygın el cihazlarında elektriksel iletkenlikten tahmin edilir.

Toplam kalıntı klor

Suda belirli noktada bulunan serbest ve bağlı klor kalıntılarının toplamı. Sonucun karşılaştırılabilir olması için ölçülen fraksiyon, yöntem, yer ve zaman belirtilir.

Toplam mineral alımı

Belirli bir mineralin yiyecekler, su, diğer içecekler ve kullanılıyorsa takviyelerden gelen miktarlarının toplamıdır. Kalsiyum ve magnezyum için ayrı toplamlar tutulur.

Toplam su alımı

İçilen sade suyu, diğer içeceklerdeki suyu ve besinlerin içerdiği suyu birlikte kapsayan alım. Yalnız şişeden içilen miktarı saymak bu toplamı vermez.

Transmembran basınç

Membranın besleme tarafını temsil eden basınç ile permeat tarafındaki basınç arasındaki fark. Kullanılan ölçüm noktaları ve hesap, modülün akış düzeniyle ilişkilidir.

Tuzluluk

Suyun çözünmüş tuz bileşenleriyle ilişkili toplam özelliği. Sodyum ve klorürün yanında başka iyonlar da katkı yapabilir.

Türleşme

Aynı elementin sudaki farklı kimyasal biçimlerinin ayırt edilmesi. Bu biçimler biyolojik etki ve arıtılabilirlik bakımından aynı kabul edilmeyebilir.

Uçucu organik bileşik

Sudan havaya geçme eğilimi değerlendirmede önem taşıyan organik bileşik. Bütün organikler aynı uçuculuğa sahip değildir.

Ultrafiltrasyon

Membran kullanarak parçacıkları ve daha büyük bileşenleri sudan ayıran filtrasyon yaklaşımıdır. Çözünmüş küçük iyonların azaltımı bakımından ters ozmozla eşdeğer kabul edilmez.

Ultraviyole dezenfeksiyon

Ultraviyole ışığın mikroorganizmaları etkisizleştirme etkisinden yararlanan işlemdir. Debi ve su niteliği, sistemin tanımlanmış çalışma koşullarıyla uyumlu olmalıdır.

UV dezenfeksiyonu

Suyun uygun ultraviyole ışığa maruz bırakılmasıyla hedef mikroorganizmaların enfeksiyona yol açabilme yeteneğinin azaltılması. Temel görev etkisizleştirmedir; mikroorganizmaların bir filtrede tutulması değildir.

UV dozu

Suyun UV ışığına maruziyetini ifade eden, enerji/alan boyutundaki büyüklük; teknik metinlerde fluens olarak da anılır. İdeal ve eşit ışık alanında ışık şiddetiyle süre ilişkisi üzerinden açıklanabilir.

UV geçirgenliği

Suyun ilgili ultraviyole ışığı ne ölçüde geçirdiğini anlatan özellik. Bulanıklık ve bazı çözünmüş bileşenler ışık uygulamasını etkileyebildiği için görünür berraklıkla aynı bilgi değildir.

Uyum (iklim)

İklimin su miktarı, niteliği ve hizmet sürekliliği üzerindeki etkileri karşısında sistemin belirli zayıflıklarını azaltmaya yönelik düzenlemeler.

Ürün beyanı

Üreticinin veya sunulan belgenin, belirli malzeme, eleman, cihaz ya da sistem için bildirdiği performans açıklaması. Hedef bileşen, besleme aralığı ve test koşulları beyanın kapsamını oluşturur.

Virüs

Çoğalmak için uygun canlı hücreye ihtiyaç duyan etken. Bağırsak kökenli virüsler açısından içme suyunun önemi, su içinde çoğalmaktan çok taşınma ve enfeksiyon yeteneğinin bir süre korunmasıdır.

Viskozite

Komşu sıvı bölgelerinin birbirlerine göre hareketi sırasında ortaya çıkan iç direnci tanımlayan özellik. Yoğunluğu yakın iki sıvının akış direnci farklı olabilir.

WASH

İngilizce: Water, Sanitation and Hygiene

Su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerini birlikte değerlendiren çerçeve. İçme suyunun korunması, insan atıklarının güvenli yönetimi ve hijyen uygulamalarının sürdürülebileceği koşullar birbirinin sonucunu etkiler.

Yaşam boyu maliyet

Aynı hizmet ve asgari performansı sağlayan seçeneklerin edinme, işletme, bakım ve elden çıkarma giderlerini ortak dönem ve ekonomik varsayımlarla değerlendirme yaklaşımı.

Yaşam döngüsü değerlendirmesi

Amaç ve kapsamın tanımlanmasını, girdi ve çıktı envanterini, etki değerlendirmesini ve yorumlamayı birleştiren çevresel değerlendirme çerçevesi.

Yavaş kum filtrasyonu

Yüzeye yakın gelişen biyolojik tabakanın arıtma işlevinde önemli rol oynadığı kum filtrasyonu düzeni. Medya, biyolojik tabaka, besleme suyu ve bakım yöntemi birlikte değerlendirilir.

Yayılı kaynak

Daha geniş bir alandan, yağış veya kar erimesinin taşıdığı maddeler ve çeşitli akış yolları üzerinden suya girdi sağlayan kaynak. Müdahalenin hangi taşınım yolunu değiştireceği ayrıca açıklanır.

Yeniden etkinleştirme

Kullanılmış aktif karbonda adsorbe olmuş organik yükün kontrollü ısıl işlemle uzaklaştırılmasına yönelik yenileme işlemi. Uygunluğu kullanılan malzeme ve uygulamayla değerlendirilir.

Yeniden kirlenme

Arıtılmış veya bir işlemle uygun duruma getirilmiş suya, sonraki depolama, dağıtım, kullanım ya da müdahale yolunda yeni kirlenmenin girmesi.

Yeniden kullanım

Bir su akımının, belirlenmiş kullanımın kalite ve süreklilik gereklerini karşılayacak biçimde yeniden hizmete alınması. Değerlendirme, kaynağın miktar ve niteliğini gerçek talebin zamanı ve özellikleriyle eşleştirir.

Yeniden minerallendirme

İngilizce: Remineralization

Tuz giderimi sonrasında düşük mineralli ürün suyunun dağıtıma hazırlanması kapsamında değerlendirilen düzenleme. Suyun pH, alkalinite ve ilgili iyonlarıyla temas edeceği tesisat malzemeleri arasındaki ilişki gözetilir.

Yeraltı suyu beslenmesi

Suyun doymuş yeraltı suyu sistemine eklenmesi. Yüzeyden sızan suyun bu sisteme ulaşmasına kadar zaman geçebilir ve miktarın bir bölümü başka yollara ayrılabilir.

Yeraltı suyu yaşı

Suyun yeraltı suyu sistemine beslenme olarak girişinden bu yana geçen süreyi anlatan kavram. Molekülün ilk oluştuğu zamanı göstermez.

Yeterli alım

Besinsel referansların bir değerlendirme kategorisi. Su için belirlenen yeterli alım, herkesin her gün aynı miktara ulaşması gereken kişisel bir eşik değildir.

Yoğunluk

Bir örneğin kütlesinin hacmine oranı. Aynı hacimde daha fazla kütle bulunması daha büyük yoğunluk demektir.

Yüzey akışı

Suyun yer yüzeyi üzerinde hareket etmesi. Yağışın geliş hızı zeminin suyu içeri alma hızını aştığında veya yüzeye yakın ortam zaten doymuş olduğunda ortaya çıkabilir.

Yüzey gerilimi

Bir sıvının sınır yüzeyini büyütmek için gereken işle ilişkili özellik. Aynı su hacmini küçük damlalara ayırmak toplam yüzeyi artırır ve enerji gerektirir.

Zaman serisi

Aynı araştırma amacıyla zaman içinde izlenen sonuçların tarihleri ve olay kayıtlarıyla birlikte oluşturduğu dizi. Yöntem, birim veya örnekleme amacı değişirse görünürde kırılma oluşabilir.