Ön metinler

İçme Suyu Kalitesi, Sağlık
ve Arıtma Teknolojileri

Galip Arduç

Suyu Anlamak

İçme Suyu Kalitesi, Sağlık
ve Arıtma Teknolojileri

Galip Arduç

Suyu Anlamak

İçme Suyu Kalitesi, Sağlık ve Arıtma Teknolojileri

Yazar ve yayımcı: Galip Arduç

Dil: Türkçe

Elektronik yayın biçimi: PDF

Erişim: Ücretsiz okuma ve indirme

ISBN (PDF): 978-625-00-4951-8

Yayın iletişimi

galiparduc@gmail.com

galiparduc.com

galiparduc.com.tr

suhijyeni.com

Kitap düzeni

17 × 24 cm

Source Serif 4 ve Source Sans 3

Ücretsiz erişim, yeniden yayımlama, uyarlama veya ticari kullanım için açık lisans verildiği anlamına gelmez. Yeniden kullanım talepleri için yazarla iletişim kurulmalıdır.

Önsöz

Bir su etiketinde pH değeri dikkatimizi çekebilir; bir cihazı incelerken filtre sayısının ne ifade ettiğini merak edebiliriz. Suyu Anlamak’ı, böyle bir merakın peşinden giderken başvurulabilecek, konular arasındaki bağlantıları gösteren bir kitap olarak hazırladım. Amacım, okurun gördüğü bilgileri hangi sırayla ele alacağını bulmasına yardımcı olmak ve bu bilgilerin ait olduğu bağlamı anlaşılır kılmak.

Kitabı hazırlarken başlangıç noktam, su hakkında konuşabilmek için ortak bir dil kurmaktı. Bir terimin açıklamasını arayan kişinin, daha ilk cümlede başka terimlerin arasında kaybolmasını istemedim. Bu nedenle önce kavramı tanıtan, ardından ayrıntıyı ve kullanım koşullarını açan bir anlatımı benimsedim. Teknik açıklamanın günlük hayattaki karşılığını gösterebildiğim yerlerde örneklere başvurdum.

Bu sayfaları, suya ilgi duyan genel okuru ve konuya daha belirli bir ihtiyaçla yaklaşan kişileri düşünerek yazdım. Evindeki suyu anlamak isteyen biriyle bir işletmenin bakımından sorumlu kişi aynı bölüme farklı beklentilerle gelebilir. Sektöre yeni başlayan bir okur, gündelik konuşmalarda duyduğu ifadelerin açıklamasını arayabilir. Bunun için ön bilgi gerektiren yerlerde temel kavramlara döndüm; ayrıntı isteyen okur için teknik açıklamalara ve uygulama örneklerine yer ayırdım.

Kitabın düzenini kurarken, bir cihazı veya analiz sonucunu anlamak için gereken arka planı önce vermeyi seçtim. Bu yüzden suyun özelliklerinden ve doğadaki dolaşımından başlayıp kaynaktan kullanım noktasına uzanan yolu izliyoruz. Şebeke, depo ve tesisat bölümleri bu yolun gündelik hayattaki karşılığını kuruyor. Kaliteyi anlatan terimler de bu çerçeveye yerleşiyor.

Bu temel üzerinde numune alma, ölçüm ve analiz raporlarına geçiyorum. Bir değerin nasıl elde edildiğini ele aldıktan sonra mikrobiyolojik ve kimyasal değerlendirmelere, ardından arıtma süreçlerine ilerlemek, önceki açıklamalara dayanarak okumayı sürdürme olanağı veriyor. Yöntemleri tanıtırken seçim, işletme ve bakım başlıklarının birbirinden kopmamasını gözetiyorum. Evdeki bir cihazı veya daha büyük bir sistemi incelerken, yöntemin açıklamasından uygulama koşullarına dönebilmeniz bu düzenin bir parçası.

Teknik süreçlerden sonra ev, bina ve işletme örneklerine dönmemin nedeni de bu: öğrenilen kavramları bir ihtiyacın karşısında yeniden değerlendirmek. Teklif, şartname ve maliyet başlıklarıyla başlayan bu değerlendirme, bakım ve izleme bölümlerinde devam ediyor. Kitabın ilerleyen bölümlerinde bakışı su güvenliği planlarına ve ortak hizmetlere genişlettim. İklim, yeniden kullanım ve sanitasyon konularını, suyla ilgili bir tercihin insanlarla ve çevresiyle kurduğu ilişkiyi tartışabileceğimiz alanlar olarak kapsama aldım.

Kaynaklarla kurduğum ilişkide, açıklamanın dayanağını izlenebilir tutmayı esas aldım. Uluslararası rehberler, resmî belgeler ve konuyla ilgili birincil kaynaklar, metinde farklı konuların açıklanmasında kullanıldı. Kaynak seçiminde, belgenin hangi soruya yanıt verebildiğini ve hangi konuların kapsamı dışında kaldığını dikkate aldım. Bir rehberin değerlendirmesi, ulusal bir düzenleme ve bir üreticinin belirli koşullarda sunduğu veri kitapta kendi bağlamı içinde ele alınıyor. Okurun ilgisini çeken bir konuyu dayanaklarına kadar takip edebilmesi, bu çalışmanın benim için önemli bir yönü. Kaynaklara başvurma alışkanlığının okuma sırasında da sürmesini arzu ediyorum.

Şemaları, tabloları ve hesap örneklerini anlatımı kolaylaştıracak yerlerde kullandım. Temsili uygulamalar, değerlendirme adımlarını görünür kılmak için kurgulandı; bunları gerçek bir ölçümün veya yaşanmış bir olayın kaydı olarak sunmuyorum. Sayfalar arasında ilerlerken bir hesabın sonucundan önce girdilerine bakmanız, o örnekten beklediğim yararı sağlayacaktır. Aynı şekilde, bir yönteme ilişkin açıklamanın hangi koşullar için yapıldığını dikkate almanız metni daha dikkatli okumanıza yardımcı olacaktır. Kitabı kullanma rehberi, bu okuma biçimi için kısa bir başlangıç sunuyor.

Bu kitapla karşılaşan herkesin aynı yolu izlemesini beklemiyorum. Konuya yeni başlıyorsanız ilk bölümlerle ilerleyebilir, belirli bir soruyla geldiyseniz ilgili başlığa dönüp ihtiyaç duyduğunuz temel açıklamaları oradan takip edebilirsiniz. Benim için okurun bir bölümde durup kendi bilgisini tartabilmesi, sayfaları aralıksız çevirmesi kadar değerlidir. Şimdi sizi kendi merakınızla başlayabileceğiniz bu okumaya davet ediyorum. Hangi bölümden girerseniz girin, bu sayfaların su hakkında öğrenmek istedikleriniz için açık ve kullanışlı bir başlangıç sunmasını diliyorum.

Galip Arduç

Kitabı kullanma rehberi

Bu kitaba bir analiz raporunu anlamak, ev için arıtma seçeneklerini karşılaştırmak veya bir binanın su düzenini gözden geçirmek için başvurabilirsiniz. Bölümler temel kavramlardan uygulamaya ilerler. Belirli bir soruyla gelen okur, doğrudan ilgili bölümü açıp ihtiyaç duyduğu açıklamalara geri dönebilir.

İlk okumada bütün terimleri öğrenmeye veya her hesabı çözmeye çalışmayın. Kavramları tablolarda ve uygulamalarda yeniden kullanmanız, bölümler arasında bağ kurmanızı kolaylaştırır.

Sorunuzu belirleyerek başlayın

Okumaya başlamadan önce neyi anlamak istediğinizi bir cümleyle yazın. Elinizdeki raporda bir değerin ne anlattığını mı merak ediyorsunuz? Bir cihazın sunduğu işlevi mi değerlendireceksiniz? Yoksa bir bakım kararının hangi bilgilere dayanması gerektiğini mi araştırıyorsunuz? Soruyu daraltmak, ilgili bölümün hangi ayrıntısına dikkat edeceğinizi belirler.

Ardından elinizdeki bilgileri ayırın: rapor, ürün belgesi, kullanım amacı, mevcut sistemin özellikleri ve henüz cevaplanmamış sorular. Okurken bilmediğiniz bir ayrıntıyla karşılaşırsanız onu varsayımla doldurmak yerine not edin. Kitaptaki açıklamalar, hangi bilginin eksik olduğunu görmenize de hizmet eder. Bir sonraki görüşmede laboratuvara, hizmet sağlayıcıya veya ilgili uzmana daha açık bir soru yöneltebilirsiniz.

Konuya yeni başlıyorsanız ilk dört bölüm ortak bir dil kurmanıza yardımcı olur. İlerleyen sayfalarda karşılaştığınız bir terim akışı kesiyorsa ilgili temel bölüme dönebilirsiniz.

İhtiyacınıza göre bir okuma yolu seçin

Aşağıdaki yollar, belirli ihtiyaçlar için başlangıç önerileridir. Bir satırdaki bölümleri okuduktan sonra, karşılaştığınız konuya göre diğer kısımlara geçebilirsiniz. Örneğin evde arıtma seçimine ayrılan bölüm, bir analiz terimini uzun uzun yeniden açıklamaz; o terim için su kalitesini ve analiz raporlarını ele alan sayfalara dönmek yararlı olacaktır.

Okuma yolları

Arıtma teknolojilerini karşılaştırmak istediğinizde 25–36. bölümler arasında ilerleyebilirsiniz. Her yöntemi kendi işlevi, uygulama koşulları ve değerlendirme ölçütleriyle okuyun. Mikrobiyolojik konular 17–20. bölümlerde, kimyasal ve radyolojik konular ise 21–24. bölümlerde ele alınır. İçindekilerdeki alt başlıklar, bu geniş gruplar içinde aradığınız ayrıntıyı bulmanızı sağlar.

Kalite terimleri için 9–12. bölümlere dönebilirsiniz; pH, iletkenlik, sertlik ve bulanıklık burada açıklanır.

Tabloları ve şekilleri metinle birlikte okuyun

Bir tabloya geçerken başlığını, sütun adlarını, birimlerini ve dipnotlarını okuyun. Bir hücreyi tek başına alıntılamak, bilginin koşullarını görünmez bırakabilir. Önceki ve sonraki paragraflar, karşılaştırmanın amacını ve sınırlarını anlamanıza yardımcı olur.

Bir şekli incelerken okların yönünü, işaretlenen noktaları ve açıklamasını izleyin. Şemalar bir ilişkiyi veya işlem sırasını öne çıkarır; gösterilmeyen ayrıntıları kendi sisteminiz hakkında verilmiş bilgi gibi kabul etmeyin. Bir bakım veya izleme şemasını kendi düzeninizle karşılaştırırken hangi basamakların karşılığı bulunduğunu, hangileri için ek bilgi gerektiğini işaretleyebilirsiniz.

Farklı bölümlerdeki iki tabloyu yan yana getiriyorsanız yalnız sayıların görünüşüne bakmayın. Başlıkların aynı soruyu ele alıp almadığını, aynı birimleri ve aynı kapsamı kullanıp kullanmadığını kontrol edin. Eşleştiremediğiniz koşulları not etmek, karşılaştırmadan çıkaracağınız yorumu daha açık hale getirir.

Örnek hesapları adım adım izleyin

Kitaptaki temsili örnekler, bir düşünme veya hesaplama yöntemini göstermek için kurulmuştur; gerçek ölçüm veya yaşanmış olay kaydı değildir. Önce soruyu, girdileri, birimleri ve varsayımları okuyun. Aritmetiğin doğru olması, girdilerin sahada doğrulandığını veya sonucun sağlık, mevzuata uygunluk ya da ürün performansı bakımından yeterli olduğunu göstermez. Her örnekte bu genel ayrımın yanında konuya özgü sınırlar da belirtilir.

Hesabı kendiniz deneyecekseniz birimleri her satırda izleyin. Sonucu, örneğin yanıtladığı soruyla karşılaştırın: bulunan büyüklük derişim mi, toplam kütle mi, debi mi, yoksa bir oran mı? Kendi değerlerinizi kullanmadan önce zaman aralığının, numune kapsamının ve işlem koşullarının örnekteki kabullerle uyumunu kontrol edin.

Teknik ayrıntıya o anda ihtiyaç duymuyorsanız örneğin sorusunu, varsayımlarını ve yorumunu okuyarak ana akışı sürdürebilir, hesabın adımlarına daha sonra dönebilirsiniz.

Atıflardan kaynaklara ilerleyin

Metindeki numaralı atıflar, ilgili açıklamanın dayanağına ulaşmanızı sağlar. Tam kaynak künyeleri kitabın sonundaki Kaynaklar bölümünde yer alır. Özellikle bir sayıyı, yöntem koşulunu veya teknik karşılaştırmayı kendi çalışmanızda kullanacaksanız, atfın hangi ifadeye bağlı olduğunu izleyin ve belirtilen belgeye başvurun. Kaynağın başlığı kadar sürümüne ve değerlendirdiği konuya da dikkat edin.

Kitapta uluslararası rehberler, mevzuat, yöntem belgeleri ve ürün bilgileri farklı işlevlerle ele alınır. Okurken bir ifadenin hangi tür belgeye dayandığını ayırt etmeye çalışın. Bir kaydın yanındaki yılı da bağlamıyla okuyun: Yayın yılı, belgenin sürümü veya aktarılan verinin dönemi ayrı bilgiler olabilir. Güncel bir karar için kullanacağınız belgenin yürürlük ve sürüm durumunu ayrıca kontrol edin.

Bir bilgiyi not ederken geçerli olduğu koşulları ve belirsizliğini de kaydedin. Atıflarda “s.” belgedeki basılı sayfayı, “PDF s.” dosyanın birden başlayan fiziksel sayfa sırasını belirtir; bunlar farklı olabilir. HTML kaynaklarında ilgili başlık verilir. Kaynak numarası, sürüm ve konum bilgisi birlikte izlenmelidir.

Okuduklarınızı kendi koşullarınıza taşıyın

Bir bölümü bitirdiğinizde başlangıçta yazdığınız soruya dönün. Hangi kısmın açıklığa kavuştuğunu ve hangi bilginin hâlâ eksik olduğunu birkaç cümleyle kaydedin. Bir öneriyi değerlendiriyorsanız gerekçesini, ihtiyaç duyduğu bilgileri ve sonucun nasıl izleneceğini ayrı ayrı yazın. Bu kısa not, daha sonra başka bir bölümden öğrendiklerinizi ilk sorunuzla ilişkilendirmenize yardımcı olur.

Kitabın açıklamalarını gerçek bir uygulamada kullanırken kendi suyunuzun, kullanım amacınızın ve sisteminizin bilgilerini esas alın. Sağlıkla ilgili değerlendirme, yerel mevzuata uygunluk veya ayrıntılı tesis tasarımı gerektiren durumlarda ilgili uzman ve yetkili kurumların değerlendirmesine başvurun. Buradaki örnekler ve karşılaştırmalar, bu görüşmelere daha hazırlıklı katılmanız için bir dayanak sunar.

Rapor tarihini, sorularınızı, aldığınız açıklamaları ve başvurduğunuz bölümleri birlikte kaydedin. Yeni bilgilerin önceki kararlarınızı nasıl etkilediğini bu notlardan izleyebilirsiniz.

İçindekiler

Önsöz iii

Kitabı kullanma rehberi v

Şekil listesi xviii

Tablo listesi xx

Kısaltmalar xxiv

1 İçme suyuna güvenle bakmak 1

1.1 Berraklıktan güvenliğe 1

1.2 Suyun kullanım amacı ve kalite beklentisi 7

1.3 Tehlikeyi maruziyetle birlikte değerlendirmek 14

1.4 Bilimsel kanıtı WHO rehberini mevzuatı ve üretici beyanını okumak 21

2 Su molekülünden gündelik davranışlara 29

2.1 Molekülün yapısı ve hidrojen bağları 29

2.2 Sıvı katı ve gaz hâlleri 35

2.3 Çözücü olarak su ve çözünme 40

2.4 Sıcaklık yoğunluk ve yüzey davranışları 46

2.5 Temel özelliklerin arıtmaya etkisi 56

3 Su döngüsü ve kaynakların oluşumu 66

3.1 Yağış buharlaşma ve akış 66

3.2 Yeraltına sızma ve akiferler 75

3.3 Yüzey ve yeraltı suyunun ilişkisi 84

3.4 Doğal süreçlerin su kalitesini değiştirmesi 92

4 İnsan yaşamında su 103

4.1 Vücutta suyun temel işlevleri 103

4.2 İçilen su ve besinlerden alınan su 111

4.3 Su gereksiniminin kişiden kişiye değişmesi 119

4.4 Yaş ve yaşam koşullarına göre gereksinimler 128

4.5 Sağlık iddialarının sınırlarını anlamak 138

5 Yeraltı suyu ve kuyular 149

5.1 Akifer yapısı ve suyun yeraltındaki yolu 149

5.2 Kuyunun yeri, yapısı ve koruma alanı 158

5.3 Doğal bileşim ve insan kaynaklı kirlenme 168

5.4 Mevsimsel değişim ve izleme 177

5.5 Kuyu suyu için değerlendirme sırası 186

6 Yüzey suyu yağmur suyu ve diğer kaynaklar 197

6.1 Akarsu göl ve baraj sularının özellikleri 197

6.2 Havza kullanımı ve kirletici taşınımı 206

6.3 Yağmur suyu toplama ve depolama 215

6.4 Deniz suyu ve tuzlu su kaynakları 225

6.5 Alternatif kaynaklarda kullanım amacı 233

7 Şebeke depo ve bina tesisatı 242

7.1 Arıtılmış suyun dağıtım yolculuğu 242

7.2 Basınç kaçak ve geri akış 250

7.3 Depolama koşulları ve su yaşı 259

7.4 Bina tesisatında malzeme ve işletme 268

7.5 Sorumluluk sınırları ve kayıtlar 277

8 Ambalajlı su ve farklı tedarik biçimleri 287

8.1 Kaynak ve ürün sınıflarını ayırmak 287

8.2 Ambalaj etiket ve izlenebilirlik 295

8.3 Depolama taşıma ve kullanım 304

8.4 Sebiller dolum noktaları ve tankerler 312

8.5 Şebeke ve ambalajlı suyu adil karşılaştırmak 321

9 Sıcaklık, pH ve ölçümün temel dili 330

9.1 Birimler, büyüklükler ve ölçekler 330

9.2 Sıcaklığın ölçümlere etkisi 339

9.3 pH ve hidrojen iyonu etkinliği 346

9.4 Asit baz dengeleri ve tamponlama 355

9.5 Oksidasyon indirgenme göstergelerini yorumlamak 364

10 İletkenlik TDS ve iyonlar 374

10.1 Elektriksel iletkenlik neyi ölçer 374

10.2 TDS ve toplam katı maddeler 384

10.3 İletkenlikten TDS tahmininin sınırları 392

10.4 Başlıca iyonlar, tuzluluk ve iyon dengesi 401

10.5 El tipi cihaz sonucundan çıkarılamayacak hükümler 412

11 Sertlik, alkalinite ve korozyon 421

11.1 Kalsiyum magnezyum ve sertlik 421

11.2 Geçici kalıcı ve toplam sertlik 428

11.3 Alkalinite ve tampon kapasitesi 437

11.4 Kireç oluşumu ve doygunluk yaklaşımı 446

11.5 Korozyonla sertliği birbirinden ayırmak 455

12 Bulanıklık renk tat ve koku 465

12.1 Bulanıklık parçacık ve ölçüm ilkesi 465

12.2 Renk ve görünür değişimler 479

12.3 Tat ve kokunun olası kaynakları 485

12.4 Alg ve organik madde ilişkileri 492

12.5 Duyusal değişimde izlenecek değerlendirme sırası 499

13 Doğru sorudan doğru numuneye 508

13.1 Analizin amacını belirlemek 508

13.2 Yer zaman ve sıklık seçimi 517

13.3 Numune kabı koruma ve taşıma 525

13.4 Mikrobiyolojik ve kimyasal numuneyi ayırmak 533

13.5 Kayıt zinciri ve temsil edilebilirlik 542

14 Saha ölçümleri ve laboratuvar yöntemleri 554

14.1 Ölçüm ilkeleri ve yöntem seçimi 554

14.2 Kalibrasyon doğrulama ve kalite kontrol 555

14.3 Kimyasal analiz yöntemleri 556

14.4 Mikrobiyolojik analiz yöntemleri 557

14.5 Akreditasyon kapsamı ve laboratuvar seçimi 558

15 Analiz raporunu ve belirsizliği okumak 560

15.1 Birim sınır ve raporlama biçimi 560

15.2 Tespit ve tayin sınırları 561

15.3 Belirsizlik ve karar kuralları 562

15.4 Ölçüm sonuçlarını rehber ve mevzuatla karşılaştırmak 563

15.5 Zaman serisi ve farklı laboratuvarları karşılaştırmak 564

16 Analizden karara örnek uygulamalar 566

16.1 Ev kullanımı için temsili rapor 566

16.2 Kuyu suyunda birlikte görülen sorunlar 567

16.3 Arıtma öncesi ve sonrası ölçümler 568

16.4 Çelişkili sonuçlarda yeniden değerlendirme 570

16.5 Eksik verili raporda karar vermeyi ertelemek 571

17 Sudaki mikroorganizmaları tanımak 572

17.1 Bakteriler ve su kaynaklı hastalıklar 572

17.2 Virüslerin özellikleri 573

17.3 Protozoalar ve dirençli formlar 574

17.4 Helmintler ve bulaşma yolları 575

17.5 Siyanobakteriler ve toksin bağlamı 576

18 Göstergeler ve mikrobiyolojik izleme 578

18.1 Gösterge organizma neyi gösterir 578

18.2 E coli koliformlar ve yorum sınırları 579

18.3 Diğer göstergeler ve yardımcı ölçümler 580

18.4 Numune sonuçlarının zamansal sınırı 581

18.5 Uygunsuz sonuçta doğrulama ve bildirim 582

19 Biyofilm ve bina içi mikrobiyolojik riskler 584

19.1 Biyofilmin oluşumu ve yüzeylerle ilişkisi 584

19.2 Su yaşı sıcaklık ve besin etkileri 585

19.3 Legionella ve maruziyet yolları 586

19.4 Depo filtre ve tesisat arasındaki etkileşim 587

19.5 Bina su yönetiminin kontrol noktaları 588

20 Bulaşma zinciri ve mikrobiyolojik risk değerlendirmesi 590

20.1 Dışkısal kirlenmeden maruziyete 590

20.2 Tehlikeli olay ve bariyer kaybı 591

20.3 Doz yanıt ve risk hesabının mantığı 592

20.4 Salgın incelemesinin kanıtları 594

20.5 Risk iletişimi ve geçici önlemler 595

21 Metaller ve metaloidler 596

21.1 Doğal kaynaklar ve tesisat katkısı 596

21.2 Arsenik ve yeraltı suyu 597

21.3 Kurşun bakır ve tesisatla ilişkili maruziyet 597

21.4 Demir mangan ve diğer metaller 598

21.5 Türleşme analiz ve riskin birlikte yorumu 599

22 İnorganik bileşenler ve temel iyonlar 601

22.1 Nitrat nitrit ve azot dönüşümleri 601

22.2 Florür ve maruziyet dengesi 602

22.3 Bor ve diğer inorganik bileşenler 602

22.4 Sodyum klorür sülfat ve tuzluluk 603

22.5 Doğal bileşimle kirlenmeyi ayırt etmek 604

23 Organik kirleticiler ve yeni araştırma alanları 606

23.1 Pestisitler ve kaynak kontrolü 606

23.2 Uçucu ve diğer endüstriyel organikler 607

23.3 PFAS ve bileşik grubu yaklaşımı 608

23.4 İlaç kalıntıları ve endokrin etkinlik 609

23.5 Mikroplastikler ve kanıtın sınırları 610

24 Özel değerlendirme gerektiren kimyasal ve radyolojik konular 611

24.1 Dezenfeksiyon yan ürünlerinin oluşumu 611

24.2 Yan ürünleri kontrol ederken mikrobiyolojik güvenliği korumak 612

24.3 Siyanotoksinlerin kimyasal değerlendirmesi 612

24.4 Radyolojik tarama ve ayrıntılı inceleme 613

24.5 Karışımlar belirsizlik ve önceliklendirme 614

25 Ön arıtma ve parçacık giderimi 616

25.1 Arıtma hedefi ve ham su karakteri 616

25.2 Izgara ve kaba ayırma 617

25.3 Koagülasyon flokülasyon ve çöktürme 617

25.4 Kartuş ve torba filtreler 618

25.5 Süreç seçimi ve atıkların yönetimi 619

26 Kum ve çok katmanlı medya filtrasyonu 621

26.1 Filtrasyon mekanizmaları 621

26.2 Medya boyutu tabakalar ve yatak yapısı 622

26.3 Hız basınç kaybı ve geri yıkama 622

26.4 Tek ve çok katmanlı sistemler 624

26.5 Filtre performansını izlemek 625

27 Aktif karbon ve adsorpsiyon 627

27.1 Adsorpsiyonun temel mantığı 627

27.2 Karbon türleri ve gözenek yapısı 628

27.3 Temas süresi kapasite ve kırılma 628

27.4 Klor organikler tat ve koku uygulamaları 631

27.5 İşletme sınırları ve mikrobiyolojik yönetim 631

28 İyon değişimi ve yumuşatma 634

28.1 Reçine ve iyon değişimi ilkeleri 634

28.2 Sodyum çevrimli yumuşatma 634

28.3 Sertlik yükü hesabı ve kapasiteyi belirleyen veriler 636

28.4 Seçici reçineler ve farklı uygulamalar 637

28.5 Rejenerant atık ve işletme kontrolü 638

28.6 Demineralizasyon ve elektrodeiyonizasyon 639

29 Mikrofiltrasyon ve ultrafiltrasyon 640

29.1 Membran yapısı ve ayırma mekanizması 640

29.2 Modül türleri ve akış düzenleri 641

29.3 Basınç akı ve geri yıkama 641

29.4 Bütünlük testi ve mikrobiyolojik bariyer 643

29.5 Ön arıtma ve kullanım alanları 644

30 Nanofiltrasyon ve ters ozmoz 646

30.1 Ozmotik basınç ve membranla ayırma 646

30.2 NF ile RO arasındaki pratik farklar 646

30.3 Tuz reddi su geçişi ve seçicilik 648

30.4 Sıcaklık basınç ve besleme bileşimi 649

30.5 Ürün suyunun sonraki düzenlenmesi 649

30.6 Damıtma ve elektrodiyalizle karşılaştırma 650

31 Membran sisteminde tasarım ve hesaplar 652

31.1 Su ve çözünen madde dengeleri 652

31.2 Geri kazanım ve konsantre akışı 654

31.3 Akı alan ve modül düzeni 656

31.4 Kabuklaşma kirlenme ve önişlem 657

31.5 Enerji basınç ve çalışma senaryoları 658

32 Membran performansı ve işletme 660

32.1 Test koşullarını eşitleyerek karşılaştırmak 660

32.2 Normalizasyon ve eğilim izleme 661

32.3 Kimyasal temizlik ve koruma 662

32.4 Arıza ayrımı ve membran değişimi 663

32.5 Ev ve tesis ölçeğinde ürün beyanları 664

33 Klorlama ve temas süresi 666

33.1 Serbest bağlı ve toplam klor 666

33.2 Klor talebi pH ve sıcaklık 667

33.3 Doz temas süresi ve CT yaklaşımı 668

33.4 Dağıtımda kalıntı ve izleme 669

33.5 İşletme kontrolü ve yan ürünlerle denge 670

34 Ultraviyole ile dezenfeksiyon 672

34.1 UV ışığı ve mikroorganizma etkisizleştirme 672

34.2 Doz akış ve UV geçirgenliği 673

34.3 Reaktör doğrulaması ve sensörler 674

34.4 Lamba yaşlanması kirlenme ve bakım 676

34.5 Ürün gücü ile gerçek performansı ayırmak 677

35 Ozon ve diğer dezenfeksiyon yaklaşımları 679

35.1 Ozon üretimi aktarımı ve temas 679

35.2 Yan ürünler ve proses kontrolü 680

35.3 Klor dioksit ve diğer kimyasal yaklaşımlar 681

35.4 Isıl ve yerinde kullanım yaklaşımlarının sınırları 682

36 Dezenfeksiyon yöntemini seçmek ve doğrulamak 684

36.1 Hedef mikroorganizma ve gerekli performans 684

36.2 Ham suyun yönteme etkisi 685

36.3 Çoklu bariyer ve süreklilik 686

36.4 Performans doğrulama ve işletme izleme 687

36.5 Temsili yöntem seçimi karşılaştırması 688

37 Ev için su arıtma kararı 691

37.1 Sorunu ve kullanım noktasını belirlemek 691

37.2 Mevcut veriyi ve analiz ihtiyacını değerlendirmek 692

37.3 Tezgâh altı ve giriş noktası seçenekleri 693

37.4 Kullanım alışkanlığı bakım ve alan kısıtları 695

37.5 Temsili ev senaryoları 696

38 Bina ve ortak kullanım sistemleri 698

38.1 Tüketim profili ve pik debi 698

38.2 Depo basınç ve dağıtımla uyum 700

38.3 Merkezî arıtma ile kullanım noktası yaklaşımı 701

38.4 İşletme sorumluluğu ve izleme 702

38.5 Temsili bina değerlendirmesi 704

39 İşletme ve farklı sektör ihtiyaçları 706

39.1 İçme suyu ile proses suyunu ayırmak 706

39.2 Kafe restoran ve gıda uygulamaları 707

39.3 Otel ve çok kullanıcılı tesisler 708

39.4 Sağlık tesislerinde özel kullanım koşulları 709

39.5 Üretim tesisi için gereksinim tanımlama 710

40 Teklif şartname ve yaşam boyu maliyet 712

40.1 İşlevsel teknik şartnameyi kurmak 712

40.2 Sertifikayı ve kapsamını doğrulamak 713

40.3 Teklifleri aynı koşullarda karşılaştırmak 714

40.4 İlk yatırım sarf enerji ve atık maliyeti 715

40.5 Kabul testi teslim ve performans güvencesi 717

41 Bakım planını kurmak 719

41.1 Bileşen envanteri ve sorumluluk 719

41.2 Zamana kullanıma ve performansa bağlı bakım 720

41.3 Sarf değişiminde karar ölçütleri 721

41.4 Yedek parça ve hizmet kayıtları 722

41.5 Üretici talimatının uygulamadaki yeri 723

42 İzleme ve arıza ayırma 725

42.1 Normal işletme aralığını tanımlamak 725

42.2 Debi basınç ve kalite eğilimleri 726

42.3 Ani değişim ve yavaş bozulmayı ayırmak 727

42.4 Arıza ağacı ve kontrol sırası 728

42.5 Yetkili desteğe geçiş noktaları 730

43 Hijyen temizlik ve güvenli devreye alma 732

43.1 Depo ve ekipmanda hijyen ilkeleri 732

43.2 Temizlik ile dezenfeksiyonun farkı 733

43.3 Duruş sonrası yeniden devreye alma 734

43.4 Değişim ve servis sırasında kirlenmeyi önlemek 735

43.5 İşlem sonrası doğrulama ve kayıt 736

44 Uygulama dosyaları ve olay yönetimi 739

44.1 Temsili ev sistemi bakım dosyası 739

44.2 Temsili bina suyu olay kaydı 740

44.3 Kalite sapmasında geçici yönetim 741

44.4 Düzeltme sonrası yeniden doğrulama 742

44.5 Öğrenilenleri plana işlemek 744

45 Su güvenliği planını uygulamak 746

45.1 Ekip sistem tanımı ve akış haritası 746

45.2 Tehlike değerlendirmesi ve kontrol önlemleri 747

45.3 İşletme izlemesi ve doğrulama 748

45.4 İyileştirme planı ve kaynak önceliği 750

45.5 Olaydan sonra gözden geçirme 751

46 İklim değişikliği ve dayanıklı hizmetler 753

46.1 Kuraklık taşkın ve kaynak değişkenliği 753

46.2 Aşırı olaylarda kalite ve süreklilik 754

46.3 Altyapı ve hizmette uyum seçenekleri 755

46.4 Erken uyarı izleme ve veri 757

46.5 Belirsizlik altında aşamalı karar 758

47 Yeniden kullanım ve kaynak verimliliği 760

47.1 Kullanım amacına göre yeniden kullanım 760

47.2 İçilebilir ve içilemez kullanımları ayırmak 761

47.3 Çoklu bariyer ve doğrulama 762

47.4 Enerji kimyasal konsantre ve atık dengesi 763

47.5 Çevresel etkiyi ölçmenin sınırları 766

48 WASH sağlık ve ortak sorumluluk 768

48.1 Su sanitasyon ve hijyenin bağlantısı 768

48.2 Sağlık kuruluşları ve kırılgan hizmetler 769

48.3 Erişim eşitlik ve hizmet kalitesi 770

48.4 Şeffaf veri güven ve risk iletişimi 772

48.5 Bilgiyi güncel tutmak ve yeni kanıtı değerlendirmek 773

Son söz 775

Terimler sözlüğü 778

Dizin 824

Kaynaklar 838

Şekil listesi

Şekil 1 Kaynaktan tüketim noktasına güvenliğin korunması 5

Şekil 2 Kullanım amacından kullanım noktasındaki uygunluğa 14

Şekil 3 Tehlike, maruziyet ve risk değerlendirmesi 19

Şekil 4 Su molekülü ve komşu molekülle hidrojen bağı 32

Şekil 5 Suda dağılan iyonlar ve moleküller 42

Şekil 6 Islanma ve dar bir kanalda kapiler yükselme 53

Şekil 7 Saf suyun yüzey geriliminin sıcaklıkla değişimi 55

Şekil 8 Bir havzada suyun depoları ve geçişleri 68

Şekil 9 Serbest ve basınçlı akiferleri okumak 80

Şekil 10 Akarsu ile yeraltı suyu arasında değişebilen akış yönü 86

Şekil 11 Hücre içi ve hücre dışı suyun ilişkisi 104

Şekil 12 Besinsel su ile toplam kullanılabilir suyu ayırmak 112

Şekil 13 Kuyu noktası, akış hacmi ve harita izdüşümü 150

Şekil 14 Kuyuda su girişinin ve korumanın farklı görevleri 163

Şekil 17 Tabakalaşmış bir su kütlesinde derinlik ve alım noktası 203

Şekil 19 Çatıdan kullanıma yağmur suyunda koruma noktaları 220

Şekil 20 Aynı açıklıkta değişen akış yönü 253

Şekil 21 Seviye bilgisi ile içerideki akışın ayrımı 263

Şekil 22 Etiketten doğrulanabilir kayda 299

Şekil 23 Yeni ambalaj ile mevcut cihazın birleşen geçmişi 314

Şekil 24 pH farkı ve göreli hidrojen iyonu etkinliği 349

Şekil 25 Ölçülen ORP ile SHE’ye göre Eh arasındaki ilişki 366

Şekil 26 Hücre yanıtından referans sıcaklığındaki iletkenliğe 380

Şekil 27 Aynı iletkenlik girdisine uygulanan iki varsayımsal katsayı 396

Şekil 28 Sertlik ve alkaliniteyi ortak eşdeğer temelde okumak 431

Şekil 29 Doygunluk, birikim ve korozyon farklı kanıtlar ister 450

Şekil 30 Bulanıklık ölçümünde ışık numune ve dedektör 467

Şekil 31 Duyusal değişimde erken iletişim ve teknik inceleme 502

Şekil 32 Analiz amacı ile numune planı arasındaki ilişki 511

Şekil 33 Numune kaydından kabul değerlendirmesine 548

Şekil 34 Kalibrasyon ve kontrolün ayrı görevleri 556

Şekil 35 Bariyerin yeri ile tehlikeli olayın ilişkisi 592

Şekil 36 Aktif karbonda temas süresi ve yatak ömrü 630

Şekil 37 Membran sisteminde varsayımsal su ve madde dengesi 654

Şekil 38 UV performansının koşulları 676

Şekil 39 Bina arıtmasında kapsam ve sınırlar 702

Şekil 40 Kalite sapmasında iki eş zamanlı görev 730

Şekil 41 Su güvenliği planında kanıtların görevleri 749

Şekil 42 Yeniden kullanımda iki hesap sınırı 765

Tablo listesi

Tablo 1 Su hakkında elde edilen bilginin sınırı 2

Tablo 2 Kullanım amacına göre değişen uygunluk sorusu 11

Tablo 3 Belge türüne göre sorulacak soru ve korunacak sınır 27

Tablo 4 Suyun temel hâl değişimleri 37

Tablo 5 Suyun farklı davranışları için farklı sorular 56

Tablo 6 Ayırma işlemini kullanılan mekanizmayla okumak 64

Tablo 7 Yüzey suyu ile yeraltı suyu arasındaki temel ilişkiler 92

Tablo 8 Doğal süreçten hangi sonuç çıkarılabilir? 101

Tablo 9 Suyun işlevi ve değerlendirmede sorulacak soru 110

Tablo 10 İki resmî değerlendirmede yetişkinler için toplam su alımı 120

Tablo 11 Yaşam koşuluna göre önce sorulacak soru 137

Tablo 12 Sağlık iddiasını okurken sorulacak sorular 147

Tablo 13 Bir akifer tanımında hangi bilgi neyi destekler? 156

Tablo 14 Kuyu yapısında görülen bilgi ve tamamlanması gereken kayıt 167

Tablo 15 Bir bulgu hangi soruyu açar, hangi sonucu tek başına vermez? 176

Tablo 16 Kuyu izlemesinde zaman, soru ve kayıt 185

Tablo 17 Kuyu değerlendirmesinde adım ve karar çıktısı 195

Tablo 18 Yüzey suyu türünden inceleme sorusuna 205

Tablo 19 Havza önlemini hedeflenen süreçle eşleştirmek 213

Tablo 20 Yağmur suyu yolunda bulgu ve bakım kararı 222

Tablo 21 Tuzlu kaynak dosyasında birbirinin yerine geçmeyen bilgiler 230

Tablo 22 Alternatif kaynak seçeneğinde hizmet taahhüdünü okumak 240

Tablo 23 Dağıtım yolunda gözlem noktası ve yorum sınırı 248

Tablo 24 Kaçak, içeri giriş, bağlantı ve ters akış 258

Tablo 25 Depoya ilişkin bilgi neyi gösterir? 267

Tablo 26 Tesisat değişikliğinde birbirini tamamlayan kanıtlar 274

Tablo 27 Görev değişiminde aktarılacak bilgi ve aranacak karşılık 282

Tablo 28 Su hakkında birbirinden ayrı dört soru 288

Tablo 29 Etiket ve kayıt bilgisinin anlamını ayırmak 301

Tablo 30 Ambalajdan kullanıma geçerken değişen bilgi 310

Tablo 31 Farklı sunum yollarında unutulmaması gereken bağlantı 317

Tablo 32 Şebeke ve ambalajlı suyu ortak sorularla değerlendirmek 327

Tablo 33 Aynı büyüklüğün farklı birimlerle yazılması 332

Tablo 34 Benzer sayıların anlattığı farklı büyüklükler 335

Tablo 35 Sıcaklıkla ilgili üç ayrı bilgi 343

Tablo 36 pH farkının yönü ve etkinlik oranı 350

Tablo 37 Asit–baz durumunu okurken ayrı sorular 360

Tablo 38 Bir ORP sonucunu yorumlamadan önce 370

Tablo 39 Elektriksel ölçümde birbirinden ayrılan büyüklükler 376

Tablo 40 Katı madde başlıkları hangi soruları ayırır? 389

Tablo 41 Bir TDS tahmininin dayanağını sorgulamak 399

Tablo 42 İyon satırlarının anlattığı farklı bilgiler 403

Tablo 43 Varsayımsal iyon miktarlarından yük eşdeğerine 405

Tablo 44 Sorudan gereken kanıta 416

Tablo 45 Sertlik raporundaki benzer ifadeleri ayırmak 424

Tablo 46 Sertlik ve alkalinitenin eşdeğer bilançosu 430

Tablo 47 Sertlik ayrımında rapora yöneltilecek sorular 435

Tablo 48 Alkalinite sonuçlarını karşılaştırırken eşlenecek bilgiler 444

Tablo 49 Göstergelerin gösterdiği ve tek başına göstermediği şeyler 454

Tablo 50 Kireç ve korozyon sorularında eksik bilgiyi seçmek 462

Tablo 51 Bulanıklık sonucuna yöneltilen soruları ayırmak 471

Tablo 52 Bulanıklık sinyalindeki değişim için kontrol soruları 474

Tablo 53 Görünür değişimleri yorumlarken korunacak ayrımlar 483

Tablo 54 Tat ve koku tariflerinin olası bağlamları 490

Tablo 55 Biyolojik gelişmede farklı kanıtların kapsamı 496

Tablo 56 Duyusal bildirimden hedefli incelemeye geçiş 504

Tablo 57 Analizin amacı örnekleme planını nasıl değiştirir? 513

Tablo 58 Yer ve zaman seçiminde güçlenen bilgi, kalan sınır 523

Tablo 59 Numune korumasında birlikte kararlaştırılacak konular 531

Tablo 60 Mikrobiyolojik ve kimyasal numune düzenlerinin ayrıldığı yerler 538

Tablo 61 Numune kaydındaki bilgilerin birbirini tamamlayan görevleri 544

Tablo 62 Birbirine benzeyen sonuçların farklı gözlem kapsamları 550

Tablo 63 Ölçümden beklenen bilgi ve yöntemin görevi 555

Tablo 64 Rapor satırını anlamlandıran dört eşleştirme 564

Tablo 65 Ev kullanım noktası için varsayımsal rapor kesiti 566

Tablo 66 Organizma grubundan maruziyet sorusuna 577

Tablo 67 Benzer görünen mikrobiyolojik sonuçların farklı anlamları 580

Tablo 68 Bina sisteminde kontrol sorusunu gözleme bağlamak 589

Tablo 69 Tehlikeli olay ile incelenecek korumayı eşleştirmek 592

Tablo 70 Metal sonucunu karar sorusuna bağlamak 600

Tablo 71 Benzer görünen rapor satırlarında farklı anlamlar 605

Tablo 72 Organik kirletici incelemesinde birbirini tamamlayan bilgiler 607

Tablo 73 İlk bulgu ile sonraki değerlendirme arasındaki ayrım 615

Tablo 74 Arıtılmış suyla birlikte düşünülmesi gereken yük 620

Tablo 75 Filtre göstergeleri aynı soruyu yanıtlamaz 626

Tablo 76 Karbon ünitesinde ayrı izlenen başarı boyutları 632

Tablo 77 Yumuşatma sonucunu hangi ölçüm açıklar? 635

Tablo 78 MF ve UF izlemesinde farklı kanıtlar 644

Tablo 79 NF ve RO seçiminde hedefe bağlı karşılaştırma 647

Tablo 80 Birikim türünü ayırmak neden gerekir? 658

Tablo 81 Bir değişim karşısında sorulacak sorular 664

Tablo 82 Klorlamada farklı büyüklükler farklı sorular sorar 667

Tablo 83 UV performans bilgisini okurken sorulacak sorular 676

Tablo 84 Ozonlamada birbirine bağlanması gereken görevler 681

Tablo 85 Temsili seçim durumunda önce tamamlanacak bilgi 689

Tablo 86 Evdeki soruyu gerekli bilgiyle eşleştirmek 693

Tablo 87 Bina arıtmasında işin kapanmasını gösteren kayıt 703

Tablo 88 Kullanım gereksinimini görünür kılmak 711

Tablo 89 Teklifleri ortak sorularla okumak 715

Tablo 90 Sarf değişimi kararının dayanakları 722

Tablo 91 Arıza incelemesinde kontrol sırası 729

Tablo 92 İşlem sonrası kullanım kararını desteklemek 737

Tablo 93 Temsili bina olayı dosyasında kanıtın işlevi 741

Tablo 94 Su güvenliği planında kanıt ve güncellik soruları 750

Tablo 95 Dayanıklılık seçeneğini hizmet zayıflığıyla eşleştirmek 756

Tablo 96 Kaynak verimliliği dosyasında ayrı tutulan hesaplar 766

Tablo 97 WASH hizmetini kullanıcı açısından değerlendirmek 771

Kısaltmalar

Kısaltmalar, birimler ve simgeler kitaptaki kullanımlarına göre açıklanmıştır. Aynı simgenin farklı anlamları, ilgili konu belirtilerek ayrı verilmiştir.

Teknik kısaltmalar

Kurum ve kuruluşlar

Seçili simgeler

Birimler ve bağıl gösterimler