17. Şişelenmiş su

Şişelenmiş suyun büyük bir pazara dönüşmesi, içeriği ve ambalajı hakkındaki soruları da büyüttü. Doğal Kaynakları Savunma Konseyi’nin (Natural Resources Defense Council, NRDC) 1999 tarihli raporu, o dönemde ABD’de yıllık yaklaşık dört milyar dolarlık bir sektörden söz ediyordu. Dört yıllık incelemenin temel sonucu, şişelenmiş suyun her durumda musluk suyundan daha iyi veya daha güvenli sayılamayacağıydı. Rakamın ait olduğu dönem değişse de raporun açtığı soru geçerlidir: Şişe satın alırken tam olarak hangi suya, hangi işleme ve hangi ambalaja ödeme yapıyoruz?

Şişelenmiş suyun kaynağı

NRDC’nin 1999 raporunda, ABD’de satılan şişelenmiş suyun yaklaşık yüzde 25’inin musluk suyundan geldiği tahmini aktarılıyordu. Şebeke suyunun arıtılıp şişelenmesi bilinen bir uygulamadır: PepsiCo’nun Aquafina ve Coca-Cola’nın Dasani markaları bu yaklaşımın örnekleridir; uygulanan işlemler ürüne göre değişir. ABD’de şebeke suyunu EPA, şişelenmiş suyu ise FDA düzenler. NRDC raporu, iki düzenleme alanındaki bazı denetim farklarına ve eksikliklere dikkat çekmiştir. Bazı ürünlere florür de eklenir. Örneğin USDA’nın 2005 veri tabanında yer alan Dannon Fluoride To Go, florürlü şişelenmiş su örneklerinden biridir. Kaynağı ve eklenen maddeleri öğrenmenin yolu ürünün kendi bilgisini okumaktır.

Kimyasal kirleticiler

Environmental Working Group’un (EWG) 2008’de yayımladığı araştırma, test edilen on şişelenmiş su markasında farklı maddeler saptadı. Bunlar arasında klorlama yan ürünleri, gübreyle ilişkili maddeler ve bazı ilaç kalıntıları bulunuyordu. Özellikle incelenen bazı mağaza markalarının kirletici profili, yerel musluk suyuyla benzerlik gösteriyordu. Raporda bazı örneklerin ilgili sınırları aştığı; dört markada bakteri bulunduğu ve bir örnekte ağrı kesici etken madde olan parasetamol saptandığı da bildirildi. Bunlar 2008’de alınan örneklerin bulgularıdır; markaların tüm ürün ve dönemleri hakkında değişmez bir sonuç değildir. Yine de şişenin, arıtma kalitesinin yerine geçmediğini somut olarak gösterir.

Plastik ve sağlık sorunları

Aynı EWG araştırmasında, östrojene duyarlı meme kanseri hücreleriyle bir laboratuvar testi de yapıldı. Bir şişelenmiş su örneğiyle hazırlanan ortamda hücre çoğalması, kontrol grubuna göre yüzde 78 daha yüksek bulundu; östrojen etkisini engelleyen madde eklendiğinde bu fark ortadan kalktı. Bu, örnekte östrojen benzeri etkinlik bulunduğunu düşündürür. Ancak test, sorumlu maddenin hangisi olduğunu veya mutlaka plastik şişeden geldiğini belirlememiştir. Yüzde 78 de insanlarda kanser riskinin aynı oranda arttığı anlamına gelmez. Bulguyu önemli kılan, su ve ambalaj kaynaklı olabilecek kimyasalların biyolojik etkisinin araştırılmasıdır.

Çevresel etkiler

Şişelenmiş suyun çevresel bedeli yalnız içindeki suyla sınırlı değildir. WWF için hazırlanan 2001 tarihli değerlendirmede, dünya genelinde su şişeleri için yılda yaklaşık 1,5 milyon ton plastik kullanıldığı tahmin edilmiştir. Dönemin bu tahmini, ambalajın çevresel ölçekteki önemini görünür kılar. Gerçekleşen geri dönüşüm, şişelerin toplanmasına ve uygun biçimde yeniden işlenmesine bağlıdır. Atık hâline gelen ambalaj, üretimden bertarafa kadar kaynak kullanımı ve çevreye yayılma sorunları yaratır. Özellikle yeniden doldurma ve tekrar kullanımın mümkün olduğu düzeneklerde camın tercih edilmesi anlamlı olabilir. Tek kullanımlık ağır bir cam şişenin taşıma yükü de bu değerlendirmeye katılmalıdır.

Öneriler

Şişelenmiş su almayı tercih ediyorsanız, yalnız markaya ve ambalajın görünüşüne değil, kaynağa, uygulanan arıtmaya ve mineral içeriğine de bakın. Bir ürünün arıtılmış şebeke suyu olduğunu bilmek, ödediğiniz bedelin karşılığını anlamanıza yardımcı olur; şebeke kökenli olması tek başına kalitesiz olduğu anlamına gelmez. Uygun koşullarda cam şişeyi, özellikle depozitolu ve tekrar kullanılabilen seçenekleri tercih etmek plastik tüketimini azaltır. Güvenli bir yerel suyu temiz, dayanıklı bir kapla taşımak da aynı amaca hizmet edebilir. Suya gösterilen özen, onu taşıyan kabın üretimi ve kullanım ömrüne de uzanmalıdır.