16. Roycera filtrede iki laboratuvar raporu

Roycera için incelenen ilk raporda, su arıtma cihazı çıkışına göre mineral filtre çıkışında özellikle magnezyum artışı görülüyor. Aynı rapor, şebeke suyu ile cihaz çıkışı arasındaki belirgin mineral azalmasını da gösteriyor. İkinci raporda başka bir çıkış numunesinin mineral miktarları bulunuyor. Bu iki test için su numunelerini laboratuvara bizzat götürdüm; analizleri TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi yaptı. İlk rapor üç numuneyi, ikinci rapor tek çıkış numunesini içeriyor. [P01, P02]

Ölçülen değerler suyun bileşimini açıklıyor. İnsanlarda mineral dengesi, diz ağrısı veya osteoartrit gelişimi bu analizlerde araştırılmadı. Bu yüzden mineral artışını miktarıyla değerlendirebiliriz; aynı belgeyi uzun süreli sağlık sonucu veya kartuş ömrü boyunca sabit performans kanıtı olarak kullanamayız.

Cihaz zincirinde ürünün yeri

Roycera, ters ozmoz membranından sonra kullanılmak üzere sunulan bir mineral ve alkali filtre aşamasıdır. Ürün sayfasındaki yavaş akış bağlantısında membran çıkışı önce Roycera’dan geçer, ardından su tanka gider; varsa son karbon filtresi ve musluk bundan sonra gelir. Bu nedenle “son filtre” ifadesini, membran sonrası işlem anlamında düşünmek daha doğrudur. Her kurulumda fiziksel olarak son kartuş olduğu varsayılmamalıdır. [P03]

Bu ayrıntı örnek alma noktasını doğrudan etkiler. Mineral filtresinin hemen çıkışından alınan bir örnek, tankta birikmiş ve musluktan alınmış örnekle aynı maruziyeti temsil etmeyebilir. Tank, farklı zamanlarda üretilen suyun bir araya geldiği hacim olabilir. Numune kabı dolarken hangi vananın açık olduğu, akışın hangi hat üzerinden gerçekleştiği ve örneğin sistemin hangi noktasından alındığı bu nedenle önem taşır.

Bir cihazda mineral filtresi bulunması, beslenmeye ne kadar katkı yaptığını tek başına söylemez. Kartuşun içerdiği malzeme, temas süresi ve suyun başlangıç bileşimi çıkış konsantrasyonunu etkileyebilir. Günlük beslenme katkısı, ölçülen konsantrasyon ile tüketim hacmi birlikte ele alındığında hesaplanır.

Birinci raporun kimliği ve koşulları

13 Aralık 2023 tarihli raporun numarası 29109288-125.05-3802/26463’tür. Dört sayfalık belgede üç numune yer alır. Kabul tarihi 29 Kasım 2023, analiz dönemi 29 Kasım–8 Aralık 2023 olarak kaydedilmiştir. Numunelerin müşteri tarafından plastik kaplarda getirildiği belirtilir. Belge, talep edilen analizlerin sonuçlarını sunar; örneklerin bütün kullanım zincirini laboratuvar görevlisinin yerinde izlediğini söylemez. [P01]

Ürün sayfası bu raporu 300 mL/dk yavaş akış açıklaması altında sunar. Böylece ölçümler için üretici tarafından belirtilmiş bir işletme bağlamı vardır. Bunun kaynağı ürün sayfasıdır. Laboratuvar raporunun sayfalarında akış hızının laboratuvarca ölçüldüğü, filtrenin kaç litre su işlediği veya numunenin kaç dakika sonra alındığına ilişkin ayrı bir deney çizelgesi yer almaz. Bu yüzden akış bilgisini aktarırken dayanağının ürün sayfası olduğunu belirtiyorum; raporda ölçülmüş parametreleri de kendi yöntemleriyle veriyorum. [P03]

Örnek adları birbiriyle karşılaştırılabilecek üç noktayı temsil eder. Bununla birlikte örneklerin aynı anda, aynı su partisinden, aynı cihaz zincirinin ardışık noktalarından alınmış kontrollü tekrarlar olduğu yalnız bu adlardan kesinleştirilemez. Dolayısıyla tabloda görülen farklar, sunulan numunelerin ölçülmüş farkları olarak ifade edilir. Cihazın tüm kullanım ömrüne ait ortalama giderim veya ekleme performansı diye genellenmez.

Birinci raporda mineral sonuçları

Raporda kalsiyum, magnezyum, potasyum ve sodyum mikrogram/litre birimiyle verilmiştir. Bunları içme suyu etiketlerinde daha alışılmış olan miligram/litreye çevirmek için 1000’e bölmek gerekir. Bu birim dönüşümü yapılmazsa mineral miktarı bin kat büyük okunur. Özellikle 6297 sayısının tek başına görülmesi yanıltıcıdır: bu sonuç 6297 mg/L değil, 6,297 mg/L magnezyumdur.

Birinci rapordaki minerallerin mg/L cinsinden karşılığı

Tablodaki değerleri, raporun dördüncü sayfasındaki sonuçları mg/L birimine çevirerek hazırladım. Bu işlem yeni bir laboratuvar ölçümü değildir. Mineraller için belirtilen yöntem EPA 6020 B, ICP-MS’dir. Satırlardaki yıldız işareti, raporun açıklamasına göre ilgili analizlerin akreditasyon kapsamında olduğunu belirtir. [P01]

Cihaz çıkışı ile Roycera çıkışını karşılaştırdığımda en büyük mutlak artışı magnezyumda görüyorum: litre başına yaklaşık 6,236 mg. Kalsiyumdaki fark litre başına 0,206 mg’dır. Her ikisinde de yüksek yönlü bir fark vardır, fakat miktarlar aynı beslenme önemine sahipmiş gibi sunulmamalıdır. “Kalsiyum ve magnezyum eklenmiş” cümlesi, hangi mineralin ne kadar arttığı da verildiğinde anlamlı olur.

Magnezyumun Roycera çıkışında şebeke örneğine yakın düzeye gelmesi, şebeke suyunun bütün bileşiminin geri getirildiğini göstermez. Kalsiyum bu örnekte çok daha düşük kalmıştır. Potasyum ve sodyumun dağılımı da şebeke suyunun dağılımını yeniden oluşturmamaktadır. Mineral ekleme belirli maddelerde değişiklik yaratabilir; “eski suyun aynısı” sonucunu gerektirmez.

Sodyumda cihaz çıkışı ile Roycera çıkışı arasındaki fark çok küçüktür. Ölçüm belirsizliği ve tekrarlar verilmediği için bu farkı ürünün sodyum giderdiğinin kanıtı olarak yorumlamak uygun olmaz. Bir tablodaki daha küçük sayıyı görüp her zaman yeni bir işlem özelliği ilan etmek, ölçümün sınırını aşar. Öncelik, farkın ne kadar büyük olduğu ve nasıl elde edildiğidir.

Şebeke suyundan cihaz çıkışına mineral azalması

Birinci rapor yalnız Roycera’nın mineral katkısını göstermiyor. Aynı tablodaki şebeke suyu ve su arıtma cihazı çıkışı sonuçları, cihazdan sonra mineral içeriğinin ne kadar değiştiğini de gösteriyor. Bu karşılaştırmayı özellikle önemsiyorum; çünkü ters ozmozun mineralleri azalttığı bilgisi burada incelenen su numunelerinin ölçümleriyle görülebiliyor. [P01]

Azalma yüzdesini, şebeke değeri ile cihaz çıkışı arasındaki farkı şebeke değerine bölüp 100 ile çarparak hesapladım. Bu hesapta Roycera çıkışını kullanmadım; membran sonrasındaki mineral aşamasını ayrıca değerlendirdim. Tablodaki yüzdeler yeni bir laboratuvar testi değil, rapor sonuçlarından yapılan hesaplamalardır.

Şebeke suyuna göre cihaz çıkışındaki azalma

Kalsiyum 46,777 mg/L’den 0,289 mg/L’ye, magnezyum 6,911 mg/L’den 0,06082 mg/L’ye düşmüş. Her iki mineralde de azalma yüzde 99’u aşıyor. Potasyum ve sodyumda da belirgin azalma var. Bu sonuçlardan hareketle, incelenen numunelerde ters ozmoz su arıtma sisteminin mineral konsantrasyonlarını büyük ölçüde azalttığını açıkça söyleyebilirim. Çıkışta ölçülebilir miktarlar kaldığı için “bütün mineralleri tamamen yok etti” ifadesini kullanmıyorum. Ters ozmoz, iyonları kimyasal olarak yok eden bir işlem değildir; su akımları arasında ayırır. [P01, T01]

Toplam çözünmüş madde 372 mg/L’den 73 mg/L’ye düşmüş; fark 299 mg/L ve hesaplanan azalma yaklaşık yüzde 80,38. Bu değer toplam çözünmüş madde azalmasıdır. “Su yüzde 80,38 saftır” anlamına gelmez ve ölçülmeyen her kirleticinin giderildiğini göstermez. Ayrıca dört mineralin toplamı TDS’nin tamamını oluşturmaz; bu nedenle mineral yüzdeleriyle TDS yüzdesinin farklı olması beklenebilir.

Tablodaki oranlar bu rapordaki numuneler arasındaki farkı özetler. Bütün su arıtma cihazlarının her giriş suyunda ve kullanım ömürleri boyunca aynı oranları sağlayacağı sonucu çıkarılamaz. Bu teknik bulgunun diz osteoartritine ilişkin bir hastalık sonucu olmadığını da koruyorum. Mineral azalması ölçülmüştür; bunun kişinin toplam beslenmesini ne ölçüde değiştirdiği ve bir sağlık sonucuna yol açıp açmadığı ayrıca incelenir.

pH ve toplam çözünmüş madde ayrı okunmalı

Birinci raporda şebeke suyu, cihaz çıkışı ve Roycera çıkışı için pH değerleri sırasıyla 7,29; 5,63 ve 8,59’dur. Aynı sırayla toplam çözünmüş madde değerleri 372; 73 ve 96 mg/L olarak verilmiştir. Böylece bu numunede mineral filtre çıkışının pH’ının daha yüksek olduğu ve toplam çözünmüş madde miktarının arttığı görülür. [P01]

Birinci raporda pH toplam çözünmüş madde ve toplam klor

pH logaritmik bir ölçektir. Bu nedenle 5,63’ten 8,59’a değişimi sıradan bir yüzde artış gibi anlatmak uygun değildir. İki sayı arasındaki fark 2,96 pH birimidir; bunun kişinin kanını aynı ölçüde değiştirdiği veya klinik bir faydayı gösterdiği söylenemez. Su bileşiminin bir özelliği ölçülmüştür. İnsan vücudundaki sonuç ayrı bir araştırma konusudur.

Toplam çözünmüş madde artışı ise litre başına 23 mg’dır. Rapordaki dört mineral, suda bulunabilecek bütün çözünmüş bileşenlerin listesi değildir. Bu nedenle bu dört sayıyı toplayıp toplam çözünmüş madde değerine eşit olmasını beklemek doğru olmaz. Aynı şekilde toplam çözünmüş maddenin arttığını bilerek bunun kaç miligramının kalsiyum olduğunu hesaplamak mümkün değildir; kalsiyum ayrıca ölçülmüştür.

Toplam klor için verilen “<0,5” işareti de sayısal sıfır değildir. Bu yazım, raporun sonucu belirli bir sınırın altında ifade ettiğini gösterir. İki örnek için de aynı eşitsizliğin yazılması, değerlerin tam olarak birbirine eşit olduğunu kanıtlamaz. Bu satırdan suyun mikropsuz olduğu veya filtrenin mikroorganizmaları giderdiği sonucu da çıkmaz; farklı bir parametre konuşulmaktadır.

İkinci raporun eklediği bilgi

18 Ocak 2024 tarihli 29109288-125.05-3970/27287 numaralı rapor üç sayfadır. Tek bir Roycera alkali filtre suyu örneğini içerir. Numune kabul tarihi 27 Aralık 2023, analiz tarihi 15–18 Ocak 2024 olarak kaydedilmiştir. Yine numunenin müşteri tarafından plastik kapta getirildiği belirtilir. Ürün sayfasında bu belge, tanka yavaş akışla depolanan su açıklamasıyla sunulur. [P02, P03]

Bu raporda dört mineral ölçülmüştür. Kalsiyum 1209,7 µg/L, magnezyum 4733 µg/L, potasyum 1606 µg/L ve sodyum 1874 µg/L olarak verilmiştir. Aynı birim dönüşümüyle kalsiyum 1,2097 mg/L, magnezyum 4,733 mg/L, potasyum 1,606 mg/L ve sodyum 1,874 mg/L elde edilir. Belgede bu örnek için pH, toplam çözünmüş madde veya toplam klor sonucu bulunmaz. [P02]

İkinci rapordaki tek çıkış numunesinin mineral değerleri

İkinci rapor, filtreyle ilişkili başka bir çıkış örneğinde ölçülebilir mineral bulunduğunu gösterir. Ancak bu testte eşleştirilmiş giriş örneği olmadığı için cihazın eklediği net miktar tek başına hesaplanamaz. Çıkışta ölçülen toplam konsantrasyon ile filtreden kaynaklanan artış aynı şey değildir. Başlangıç suyu sıfır kabul edilirse bu ayrım görünmez hale gelir; rapor böyle bir varsayım yapmayı sağlamaz.

Birinci rapordaki Roycera çıkışına göre ikinci örnekte kalsiyum daha yüksek, magnezyum daha düşüktür. Bunun nedeni yalnız tank etkisidir diye hüküm verilemez. Giriş suyu, filtre yaşı, hazırlık, akış, örnek alma anı ve başka koşulların aynı tutulduğunu gösteren bir karşılaştırma çizelgesi yoktur. Farkın varlığı gösterilebilir; farkın nedenini belirlemek için daha kontrollü bir tasarım gerekir.

İki raporu yan yana koyarken

Aynı marka ürünle ilişkili iki rapor bulunması, aynı deneyin iki tekrarı bulunduğu anlamına gelmeyebilir. Tekrar deneyi, karşılaştırılacak koşulların tanımlanmasını ve sonucu etkileyebilecek değişkenlerin kontrolünü gerektirir. Buradaki belgeler farklı tarihlerde ve farklı numune kapsamlarıyla hazırlanmıştır. Bu nedenle iki sonucu bir araya getirip genel bir “ortalama Roycera suyu” oluşturmak doğru bir özetleme yolu değildir.

İki raporun kapsam karşılaştırması

Tablodaki işletme bağlamı ürün sayfasından, numune ve ölçüm kapsamı rapor sayfalarından alınmıştır. Bu iki belge türünü birlikte göstermek, bilgi kaybını önler. Bir taraftan ürünün sunulduğu kullanım koşulları görülür; diğer taraftan bağımsız analiz belgesinin hangi sonuçları içerdiği anlaşılır. [P01, P02, P03]

İki raporu birlikte değerlendirdiğimde şu teknik sonuca ulaşıyorum: incelenen Roycera çıkış sularında kalsiyum ve magnezyum ölçülmüştür; ilk rapordaki cihaz çıkışıyla karşılaştırmada özellikle magnezyum artışı belirgindir. Aynı rapordaki şebeke–cihaz çıkışı karşılaştırması da su arıtma cihazından sonra mineral konsantrasyonlarının büyük ölçüde azaldığını gösterir. Her iki bulguyu da ölçülen miktarlarla ifade edebiliyorum. “Her cihazda aynı miktarı verir”, “bütün mineralleri geri getirir” veya “kireçlenmeyi önler” ifadeleri ise bu raporların kapsamını aşar.