11. Düşük su pH değeri tek başına kemik kaybını göstermez

Suyun pH değerinin düşük olması, kanın asitlendiğini veya kemikten mineral kaybedildiğini göstermez. Su analizi içilen sıvının kimyasal özelliğini ölçer; vücuttaki sonucun ne olduğunu ayrıca belirlemek gerekir. Suyun asitliği, kanın ortamı ve kemik dokusundaki değişim aynı ölçüm değildir. Bu ortamların adını tek bir neden zincirinde sıralamak, aralarında ilişkinin gösterildiği anlamına gelmez. Kemik kaybı iddiası için suyun pH sonucundan fazlası, insanda ilgili değişimi inceleyen veri gerekir.

Aynı pH değerine sahip suların bileşimi ve asidi nötralize etme kapasitesi farklı olabilir. Tüketilen hacim de alımın büyüklüğünü değiştirir. Buna vücudun düzenleyici süreçleri eklendiğinde, yalnız suyun başlangıç pH değerinden klinik sonuç hesaplanamaz. Suyun kimyasal özellikleri hangi sıvının alındığını tanımlar; insan araştırması ise bu sıvının belirli miktar ve koşullarda tüketilmesinin sonucunu değerlendirir. Kimyasal analiz ile fizyolojik ölçüm bu nedenle birbirini tamamlar, birbirinin yerine geçmez.

Sertlik pH ve alkalinite farklı özellikleri ölçer

USGS açıklamasında sertlik, başlıca sudaki çözünmüş kalsiyum ve magnezyumla ilişkilendirilir ve sıklıkla kalsiyum karbonat eşdeğeriyle ifade edilir. Isıtılan sert suda karbonat çökeltileri oluşabilir. Bu, suyun teknik davranışına ilişkin bilgidir. [NB07]

EPA’nın açıklamasında pH, hidrojen iyonu aktivitesiyle ilişkili logaritmik bir ölçektir. Bir pH birimlik fark, bu aktivitede on kat farkı ifade eder. pH ile alkalinite aynı kavram değildir. [NB08]

USGS, alkaliniteyi suyun asidi nötralize etme kapasitesi olarak açıklar. Bikarbonat, karbonat ve benzeri bileşenler bu kapasiteye katkıda bulunur. Başlangıçtaki pH’ı okumakla, numuneye asit eklendiğinde pH değişimine karşı gösterdiği kapasiteyi ölçmek farklı işlemlerdir. [NB06]

Sertlik pH ve alkalinite hangi bilgiyi verir

Sertlik, pH ve alkalinite aynı suyu farklı özellikleri açısından tanımlar. Kalsiyum miktarını öğrenmek için sertlik satırı doğrudan elemental kalsiyum satırı olarak kullanılamaz. Alkalinite de kalsiyumun başka adı değildir. Aynı analizde yan yana bulunmaları, bunların birbirine dönüştürülmeden aynı miktar gibi toplanabileceğini göstermez. Beslenme hesabında ilgili mineralin kendi konsantrasyonu gerekir; parametrenin adı ve birimi bu nedenle birlikte kontrol edilmelidir.

pH oranı bir hastalık riski oranı değildir

Logaritmik ölçek nedeniyle pH 6 ile pH 8 arasında iki birim fark bulunması, ilgili hidrojen iyonu aktivitesinde yüz kat fark anlamına gelir. Bu matematiksel ilişki, suyun kimyasına aittir. Buradan yüz kat daha zararlı veya yüz kat daha fazla kemik kaybı gibi bir sağlık oranı üretilemez.

Sayısal bir oran, yalnız ölçülen değişken için geçerlidir. Mineral alımında yüzde 20 katkı nasıl yüzde 20 hastalık değişimi anlamına gelmiyorsa, pH farkının matematiği de doğrudan kemik veya eklem riski oranı vermez. Böyle bir sağlık oranı için miktarla insan sonucu arasındaki ilişki ayrıca ölçülmelidir. Hesabın aritmetik olarak doğru olması, ona eklenen tıbbi yorumu doğrulamaz; suyun kimyasal özelliğiyle kişinin sağlık sonucu aynı değişken değildir.

İki suyun pH farkı bir cihaz ekranında veya renk değişimiyle gösterilebilir. Bu görüntü suların aynı ölçümde farklı olduğunu ortaya koyar; tüketilen hacmi, diğer bileşenleri ve vücuttaki sonucu açıklamaz. Bu bilgiler bulunmadan daha düşük pH değerinin ne kadar sağlık riski oluşturduğu hesaplanamaz. Görsel gösterimin etkileyici olması eksik insan verisini tamamlamaz. Suya yapılan bir ölçümün güvenilirliği ile o ölçümden çıkarılan klinik iddianın doğruluğu ayrı değerlendirilmelidir.

Aynı pH farklı kapasiteyle birlikte bulunabilir

Bir numunenin başlangıç pH’ı, asit eklendiğinde nasıl davranacağını tek başına açıklamaz. Bu nedenle teknik analizlerde alkalinite ayrı bir parametre olarak değerlendirilir. USGS raporlama açıklaması alkalinitenin eşdeğer birimlerle veya alternatif olarak mg/L kalsiyum karbonat eşdeğeriyle verilebileceğini belirtir. [NB17]

Burada tamamen kurgusal iki numunenin pH’ının aynı, alkalinitelerinin 20 ve 100 mg/L kalsiyum karbonat eşdeğeri olduğunu varsayıyorum. Bu örnekte ikinci numunenin litre başına kapasite göstergesi beş kat yüksektir. Fakat ilkinden bir litre, ikinciden 200 mL alındığında seçilen örnek hacimlerde eşdeğer kapasite hesabı aynı sayıya ulaşır: 20 mg kalsiyum karbonat eşdeğeri.

Buradaki 20 mg, içilen kalsiyum miktarı olarak beslenme tablosuna yazılamaz. Bir eşdeğer kapasite birimi kullanılmıştır. Ayrıca bu örnek, insanın asit baz dengesinde aynı sonuç oluşacağını da söylemez. İki numunenin laboratuvar özelliğini karşılaştıran hesapla vücuttaki etki birbirinden ayrıdır.

pH yüksek olduğu için toplam baz kapasitesinin mutlaka daha fazla olduğu söylenemez; bileşim ve tüketilen hacim de gereklidir. Eşdeğer kapasite hesabı bu iki bilginin sonucunu verir. Ancak aynı kimyasal kapasitenin hesaplanması, iki suyun insanda aynı etkiyi yapacağını da kanıtlamaz. Vücuttaki sonuç için suyun diğer özellikleri ve tüketim koşullarıyla birlikte insan verisi gerekir. Laboratuvar aritmetiği alınan sıvıyı tanımlar; klinik değişimi ölçmüş olmaz.

Çaydanlıktaki tortu neden doğrudan bir insan modeli değildir

Çaydanlıkta tortu oluşması, aynı mineralin insan ekleminde aynı süreçle biriktiğini göstermez. Tortu suyun ısıtma koşullarındaki davranışına ilişkindir; sindirim, dolaşım ve mineral düzenleme süreçlerinin yerine geçen bir insan modeli değildir. Bir yüzeyde görülen çökeltiyle eklem hastalığının aynı mekanizmaya sahip olduğu, görüntü benzerliğinden çıkarılamaz. İnsanda birikim olduğu iddia ediliyorsa ilgili doku ve süreç ayrıca incelenmelidir; çaydanlığın iç yüzeyi bu ölçümü yapamaz.

Vücutta mineral birikmesi veya kaybı, uygun insan ölçümleriyle gösterilmesi gereken bir değişimdir. Başka bir ortamda gerçekleşen kimyasal değişimin fotoğrafı bu sonucun yerine kullanılamaz. Benzetme bir süreci anlaşılır kılabilir; fakat hastalık oluştuğuna ilişkin veri eklemez. Çökeltinin nerede, hangi sıcaklıkta ve hangi temas koşullarında oluştuğu değiştiğinde açıklanan süreç de değişir. Bu koşulların insan vücuduyla aynı olduğu ayrıca ortaya konmadan klinik eşitlik kurulamaz.

Suyun belirli teknik koşullarda bir malzemeyi aşındırması da içildiğinde kemiği aynı yolla aşındırdığını göstermez. Malzeme, temas biçimi, süre ve çevre koşulları insan vücudundan farklıdır; biyolojik düzenleme de teknik deneyde aynı biçimde bulunmaz. Bu nedenle malzeme üzerindeki etki, öncelikle suyun o malzemeyle ilişkisini açıklar. Kemiğe veya ekleme ilişkin sonuç için ayrı insan verisi gerekir. Teknik bir gözlemin yararlı olması, onun bütün biyolojik sonuçları temsil ettiği anlamına gelmez.

Tortu, pH değişimi ve malzeme uyumu ölçümleri suyun teknik davranışı hakkında bilgi verir. İnsandaki ağrı, kırık veya osteoartrit ise farklı sonuçlardır ve bu gösterilerde ölçülmüş sayılmaz. Teknik sorun saptanmışsa kendi koşullarında ele alınabilir; bunu önemsemek için kemik hastalığına dönüştürmek gerekmez. Benim değerlendirmemde ölçüm hangi ortamda yapılmışsa önce o ortamın sorusuna yanıt verir; başka bir sonuca aktarılması ek ilişki gerektirir.

Vücut dışarıdan eklenen sıvıyı pasifçe kabul eden bir kap değildir

NIDDK, böbreklerin hücrelerde oluşan asitlerin uzaklaştırılmasına ve su, tuz, mineral dengesinin korunmasına katkıda bulunduğunu açıklar. Bu düzenleyici işlev, bardaktaki suyla kandaki ortam arasında doğrudan eşitlik kurulamayacağını gösterir. [R17]

NHLBI’nin solunum açıklamasında karbondioksitin kandan akciğere geçtiği ve solukla uzaklaştırıldığı belirtilir. Solunum hızı da vücudun oksijen ve karbondioksitle ilgili gereksinimlerine göre düzenlenir. İnsan, yalnız içine sıvı eklenen sabit bir kimyasal kap gibi davranmaz. [NB16]

Bir içeceğin pH değeri kanın pH değeri olarak kullanılamaz; vücudun düzenleyici süreçleri araya girer. Bununla birlikte bu süreçlerin varlığı her koşulda sınırsız koruma olduğu anlamına da gelmez. Organ işlevi, alınan madde ve miktar sağlık değerlendirmesinde önem taşır. Böylece hem bardaktaki suyu doğrudan kanla eşitleyen çıkarım hem de vücut düzenliyor diyerek bütün tüketim koşullarını önemsiz sayan çıkarım eksik kalır. Kişideki sonuç uygun fizyolojik veya klinik ölçümle değerlendirilir.

Su arıtma cihazından çıkan sıvının etkisini araştıran bir değerlendirmede, tüketilen miktar ve vücudun yanıtı birlikte yer almalıdır. Yalnız su analizi insanın düzenleyici süreçlerini ölçmez; bu süreçlerin genel olarak bilinmesi de belirli bir tüketimin sonucunu otomatik olarak açıklayamaz. Önemli olan, ele alınan koşulda hangi değişikliğin gerçekten gözlendiğidir. Böyle bir değişiklik gösterilmediyse, teknik su özelliğinden doğrudan hastalık sonucu çıkarmak için bağlantı eksik kalır.

Gerçek asidoz hastalığı ile su etiketi arasındaki fark

NIDDK’nin renal tübüler asidoz açıklamasında, böbreklerin asitleri gerektiği gibi uzaklaştıramaması sonucu kanda asit birikebildiği belirtilir. Tedavisiz bazı tiplerde kemik ve büyüme sorunları görülebilir. Bu, tanımlı bir hastalık mekanizmasıdır. [R18]

Renal tübüler asidozda tanımlanan sorun organ işleviyle ilişkilidir; bir su etiketindeki düşük pH ise dışarıdaki sıvının özelliğidir. İkisinde de asitle ilgili sözcükler kullanılması aynı nedenin bulunduğunu göstermez. Gerçek hastalık mekanizması, düşük pH değerine sahip herhangi bir içme suyunun bu tabloyu oluşturduğuna kanıt sayılamaz. Su tüketimiyle organ işlevindeki bozukluk arasında nedensel ilişki ileri sürülecekse, bu ilişkinin kendisi ayrıca gösterilmelidir.

Bir asidoz hastalığında kemik etkilerinin görülmesi, su arıtma cihazını o hastalığın nedeni yapmaz. Hastalığı açıklayan kaynak yalnız organ işleviyle kemik sonucu arasındaki ilişkiyi anlatıyorsa, cihazdan hastalığa giden basamak hâlâ gösterilmemiştir. Kaynaktaki tıbbi açıklama doğru kalabilir; ondan çıkarılan cihaz hükmü yine de desteklenmemiş olabilir. Bu nedenle hastalık mekanizmasının varlığıyla belirli bir suyun o mekanizmayı başlattığının kanıtı birbirinden ayrılır.

Bikarbonatlı su deneyleri kısa süreli fizyolojik değişimleri ölçüyor

Wasserfurth ve arkadaşlarının 2019 randomize araştırmasında 129 sağlıklı yetişkin dört farklı mineral suyuyla dört hafta izlendi. Günlük 1,5–2 litre kullanılan deneyde, bikarbonatı daha yüksek bazı sularda idrarla net asit atılımı azaldı; bazı gruplarda serum bikarbonatında küçük değişiklikler görüldü. Çalışma kırık, osteoartrit veya uzun dönem su arıtma cihazı kullanımını araştırmadı. [R19]

Wynn ve arkadaşlarının 2009 araştırmasında 30 genç kadın, kalsiyumu benzer fakat bikarbonat ve sülfat içeriği farklı iki suyla dört hafta değerlendirildi. Bikarbonatı yüksek grupta bazı kemik dönüşüm göstergeleri ve paratiroid hormonu azaldı. Karşılaştırmada yalnız pH değişmiyordu; suların bileşimi de farklıydı. [N15]

Belirli mineral suların bu deneylerde fizyolojik değişim oluşturması, aynı etkinin bütün alkali ürünlerde bulunduğunu göstermez. Kartuşun üzerinde alkali yazması, araştırmada kullanılan suyun bileşimini veya tüketim miktarını sağladığına ilişkin ölçüm değildir. Ürünle deneydeki müdahale arasında konsantrasyon, hacim ve diğer bileşenler bakımından fark olabilir. Bu nedenle bir deneyin sonucunu başka bir ürüne taşımak için önce karşılaştırılan koşulların gerçekte ne ölçüde aynı olduğu belirlenmelidir.

Bikarbonat, kalsiyum, magnezyum ve diğer bileşenler birlikte değişiyorsa, gözlenen etkiyi yalnız pH değerine bağlamak mümkün olmayabilir. Araştırmada alınan sıvı bütün bileşimiyle bir müdahaledir. Aynı pH değerine sahip başka bir ürünün geri kalan içeriği farklıysa, aynı etkinin oluştuğu varsayılamaz. Bu yüzden pazarlamadaki alkali ifadesi, deneyde kullanılan suyun tam tanımının yerine geçmez; pH, bileşimin yalnız bir özelliğini gösterir.

Dört haftalık biyokimyasal değişim, yıllar içinde gelişen bir hastalığın önlendiği sonucuyla aynı değildir. Kısa deneyler belirli bir mekanizmanın değişip değişmediğini gösterebilir; uzun dönem kırık, ağrı veya eklem sonucu için yeterli izlem ve o sonucun ölçümü gerekir. Araştırmanın kısa olması bulguyu değersiz yapmaz, fakat klinik iddianın kapsamını sınırlar. Su arıtma cihazına ilişkin uzun dönem yarar veya zarar, bu kısa deneylerde doğrudan sınanmış kabul edilemez.

Asit yükü araştırmalarında idrar kemik yoğunluğu ve kırık ayrı sonuçlardır

Fenton ve arkadaşlarının 2011 sistematik değerlendirmesi, beslenmenin asit yükünün osteoporotik kemik hastalığına neden olduğu iddiasını incelemiştir. İncelenen kanıtlar bu nedensellik iddiasını desteklememiş; idrar kalsiyumundaki artışın tek başına bütün vücuttan net kalsiyum kaybı sayılamayacağı vurgulanmıştır. [R20]

Han ve arkadaşlarının 2021 meta analizinde, asit yükünü artıran diyetler idrarla asit ve kalsiyum atılımını artırmış; kemik yoğunluğu veya kemik dönüşüm belirteçlerinde anlamlı olumsuz etki gösterilmemiştir. Alkali takviyelerle bazı kemik ölçümlerinde yarar bildirilmekle birlikte araştırmaların farklılıkları ve daha büyük deney gereksinimi belirtilmiştir. [R21]

Gholami ve arkadaşlarının 2022 meta analizi 17 gözlemsel çalışmadaki 80.545 kişiyi değerlendirmiştir. Kullanılan asit yükü hesaplama yöntemine göre kemik yoğunluğuyla ilişkiler değişmiş; kırık riskiyle anlamlı ilişki saptanmamıştır. Bu çalışma da evde su arıtma cihazı kullanımıyla diz osteoartriti arasındaki ilişkiyi ölçmemiştir. [R22]

İdrarda asit veya kalsiyum atılımının değişmesiyle kemik yoğunluğunun ya da kırık sıklığının değişmesi aynı bulgu değildir. Bu yayınların farklı ölçümleri birlikte ele alındığında, idrarda gözlenen bir farkın aynı yönde klinik sonuca dönüşmesinin zorunlu olmadığı görülür. Bir araştırmanın ölçtüğü idrar değişimi, diğerinin ölçtüğü kemik sonucu yerine yazılamaz. Yalnız olumlu veya olumsuz tek bir cümleye dayanmak, aynı yayınlarda bulunan farklı sonuç türlerini gözden kaçırabilir.

Diyet asit yükü ve belirli alkali takviyelerle yapılan araştırmalar, ev tipi su arıtma cihazının deneyi değildir. Alınan madde, miktar ve günlük düzen aynı olmayabilir. Ortak bazı kimyasal kavramların bulunması bu müdahaleleri eşitlemez. Bu nedenle çalışmaların kemik biyolojisine ilişkin bilgisi kullanılabilir, ancak ölçmedikleri bir cihazın diz osteoartriti oluşturduğuna veya önlediğine doğrudan sonuç olarak aktarılamaz. Cihaz ve hastalık arasındaki ilişki için o ilişkiye ait veri gerekir.

İdrarla çıkan miktar bütün bilanço değildir

İdrarla çıkan mineral toplam vücut dengesinin yalnız bir bölümüdür. Bir muhasebe hesabında tek gider kaleminin artması da diğer gelir ve giderler bilinmeden net bakiyenin ne kadar değiştiğini göstermez. Aynı mantıkla, vücuda giren miktar ve diğer ilgili süreçler bilinmeden idrardaki fark bütün vücudun net kaybı olarak alınamaz. Tek bir çıkış ölçümü değerlidir; fakat toplam bilanço yerine kullanılması için gerekli diğer bilgiler de bulunmalıdır.

Örneğin kurgusal bir araştırma özetinde yalnız idrar kalsiyumunun 30 mg arttığı yazsın. Buradan bütün vücudun kesin 30 mg kalsiyum kaybettiğini söylemek için diğer değişkenlerin aynı kaldığını da bilmek gerekir. Verilen metin bunu göstermiyorsa, sonuç koşullu kalır. Bu aritmetik örnek herhangi bir çalışmanın gerçek verisi değildir; eksik bir bilanço üzerinden kesin hüküm vermenin sorununu gösterir.

İdrar kalsiyumu hassas biçimde ölçülmüş olsa bile, aynı anda ne kadar alındığı ve diğer ilgili süreçlerin ne olduğu bilinmeden bütün mineral dengesi tamamlanamaz. Hassasiyet ölçülen değerin niteliğidir; ölçülmeyen değişkenleri ortadan kaldırmaz. Bu nedenle bir idrar sonucunun anlamı, hangi koşullarda ve hangi diğer bilgilerle birlikte elde edildiğine bağlıdır. Tek bir rakamın eksiksiz kaydedilmiş olması, vücudun bütün giriş ve çıkışlarının bilindiği anlamına gelmez.

Evdeki pH ölçümü mineral miktarını veya klinik etkiyi göstermez

Su arıtma cihazının çıkışında beklenmeyen pH ölçülmesi, önce suyun teknik özellikleri ve ölçüm koşullarıyla ilgili bilgidir. Kişinin kanında veya kemiğinde aynı yönde bir değişim olduğunu göstermez. pH istenen değerde bulunduğunda da kalsiyum ve magnezyum katkısının yeterli olduğu söylenemez; bu minerallerin ayrı konsantrasyonları gerekir.

Bir ürün için yalnız pH sonucu bulunuyorsa günlük kalsiyum ve magnezyum katkısı hâlâ bilinmiyor olabilir. Mineral analizi varsa miktar hesaplanabilir, ancak uzun dönem klinik etkinin de ölçüldüğü söylenemez. Başka bir ürünle yapılmış deney ise aynı bileşim ve tüketim koşulları doğrulanmadan mevcut ürüne taşınamaz.

Değerlendirmemde su kimyası, mineral katkısı ve klinik etki ayrı ölçümlere dayanır; biri diğerinin yerine geçmez.