7. Sudaki kalsiyum ve magnezyum günlük alıma katkı sağlar

Sudaki kalsiyum ve magnezyum bağırsaktan emilebilir ve beslenmeye katkı sağlayabilir. İnsan deneyleri bu minerallerin suda bulunmalarının onları biyolojik olarak değersiz yapmadığını gösterir. [N08] [N11] Katkının büyüklüğü ise hangi mineralin ne kadar bulunduğuna, suyun ne miktarda tüketildiğine ve kişinin diğer kaynaklardan ne aldığına bağlıdır. Ters ozmozla uzaklaştırılan miktarın günlük beslenmedeki payı da bu bilgilerle hesaplanır. Aynı cihazı kullanan iki evde su ve beslenme koşulları farklıysa, ortaya çıkan mineral alımı aynı olmaz.

Ters ozmoz membranı içeren bir su arıtma cihazında, membranın ardından gelen bileşenler son suyun içeriğini değiştirebilir. Beslenme hesabında kullanılacak değer bu nedenle gerçekten içilen son suyun analizidir. Katalogdaki uzaklaştırma yüzdesi, tek başına musluktan alınan mineral miktarını vermez. Son suyun analizi yoksa ancak açıkça belirtilmiş varsayımlarla hesap yapılabilir. Bu tür bir örnek, belirli bir evin ölçüm sonucu olarak kullanılamaz; gerçek katkı için o evde içilen suyun bileşimi gerekir.

Konsantrasyon günlük alım ve beslenme toplamı farklıdır

Birincisi konsantrasyondur: suyun bir litresinde bulunan kalsiyum veya magnezyum miktarı. İkincisi alımdır: kişinin o sudan içtiği hacimle birlikte vücuduna giren miktar. Üçüncüsü toplam beslenmedir: su, yiyecekler, diğer içecekler ve kullanılıyorsa takviyelerden gelen günlük miktar. Konsantrasyon genellikle mg/L, alım ise mg/gün ile ifade edilir. Aynı mineralden söz edilse bile bu birimler farklı sorulara cevap verir.

Örneğin 40 mg/L kalsiyum içeren sudan yarım litre tüketen kişi suyla 20 mg alır. Aynı suyu bir buçuk litre tüketen kişinin katkısı 60 mg olur. İki kişinin suyu aynıdır; sudan gelen miktarı farklıdır. Her ikisinin yemeklerden aldığı miktar da farklıysa toplamları daha da ayrışır. Bir su analizini doğrudan kişinin beslenme durumuna çevirmek, bu ikinci ve üçüncü basamakları atlamak anlamına gelir.

Cihaz girişinden çıkışına kalsiyum yüzde 95 azalmışsa, kişinin bütün kalsiyum alımı yüzde 95 azalmış değildir. Yemeklerden, diğer içeceklerden ve varsa takviyelerden gelen miktarlar aynı kalabilir. Azalma yalnız suyun sağladığı payda oluşur; günlük toplamın ne kadar değiştiği, suyun önceki katkısına bağlıdır. Giriş suyuna göre hesaplanan yüzdeyle bütün günlük beslenmeye göre hesaplanan yüzde bu yüzden farklıdır. Paydanın giriş suyu, bütün içecekler veya toplam günlük alım olduğu açıkça belirtilmelidir.

Referans alımlar toplam beslenmeyi planlamaya yarar

NIH Office of Dietary Supplements kalsiyum için 19–50 yaşında 1.000 mg/gün, 51–70 yaşında kadınlarda 1.200 ve erkeklerde 1.000 mg/gün, 71 yaşından sonra her iki cinsiyette 1.200 mg/gün önerilen günlük alım bildirir. 9–18 yaş grubunda değer 1.300 mg/gündür. Bunlar sağlıklı grupların toplam alımını planlamaya yarar; yalnız sudan alınması gereken miktarlar değildir. [N05]

Magnezyum için aynı kurumun aktardığı değerler 19–30 yaşında erkeklerde 400, kadınlarda 310 mg/gün; 31 yaşından itibaren erkeklerde 420, kadınlarda 320 mg/gündür. Yaş ve gebelik gibi durumlara göre farklı değerler bulunur. Bu yüzden evdeki herkesin günlük mineral hesabında aynı hedefi kullanmak doğru değildir. [N06]

Yetişkinler için toplam günlük mineral alımı referansları

Suyun bu miktarların küçük bir bölümünü sağlaması, katkının sıfır olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık suyun yüksek bir pay sağlaması da bütün beslenme gereksinimlerini karşılamaz. Tablodaki karşılaştırma yalnız kalsiyum ve magnezyumun günlük toplamına aittir. Yiyeceklerin ve içeceklerin diğer bileşenleri bu sütunlarda görünmez. Bir kaynağın bu iki mineral bakımından ne sağladığı hesaplanabilir; bütün beslenmenin yeterliliği için günlük düzenin geri kalanı da bilinmelidir.

Örneğin bir kaynağın 100 mg kalsiyum sağlaması, 1.000 mg üzerinden yüzde 10 katkı demektir. Bu, aynı kişinin diğer kaynaklardan 900 mg aldığını göstermez; o bilgi ayrıca gerekir. Benzer biçimde yüzde 10 katkıdan yüzde 10 daha güçlü kemik, yüzde 10 daha az ağrı veya yüzde 10 daha düşük osteoartrit riski çıkarılamaz. Bir beslenme yüzdesiyle bir hastalık olasılığının birimleri ve dayandığı veriler farklıdır.

Biyoyararlanım günlük alımdan farklı bir kavramdır

Günlük alım, tüketilen mineral miktarıdır; emilim ise bu miktarın bağırsaktan vücuda geçen bölümünü ifade eder. Etiket ve analiz ilk hesabı kurmaya yardım eder, fakat ikinci miktarı kişiye özel olarak ölçmez. Bu nedenle bütün yiyeceklere ve sulara aynı emilim katsayısını uygulayarak kesin bir kullanılabilir mineral toplamı üretilemez. Yutulan miktar ile vücudun kullanabildiği miktar ayrı büyüklüklerdir; bunların birbirine eşit sayılması da aralarındaki farkın rastgele tahmin edilmesi de hesabı bozar.

Aynı miktarda kalsiyum sağlayan iki üründen biri bir deneyde daha yüksek ortalama emilim gösterebilir. Bu fark, o deneyin katılımcıları ve tüketim şartları için anlamlıdır. Katılımcıların özellikleri, verilen miktar, birlikte tüketilen besinler ve ölçüm zamanı değiştiğinde aynı oranın korunacağı varsayılamaz. Evdeki bütün kalsiyum kaynaklarını tek bir çalışmanın oranıyla çarpmak, her öğünde aynı emilim koşulunun bulunduğunu kabul etmek olur. Böyle bir kabulün doğruluğunu yalnız ürünün etiketiyle sınamak mümkün değildir.

Sudaki minerallerin kullanılabilir olması, her suyun aynı miktarda katkı sağlayacağı anlamına gelmez. Emilim iyi olsa bile başlangıçta alınan miktar çok küçükse günlük katkı sınırlı kalır. Daha yüksek konsantrasyon da az tüketilen bir suda büyük günlük miktarı garanti etmez. Bu nedenle beslenme açısından iki bilgi birlikte gereklidir: mineralin kullanılabilirliği ve kişinin gerçekten aldığı miktar. İlki insan deneylerinden, ikincisi son suyun analiziyle tüketilen hacimden öğrenilir.

Küçük insan deneyleri sudaki kalsiyumun emilebildiğini gösteriyor

Heaney ve Dowell’ın 1994 çalışmasında 18 sağlıklı kadın, eşit kalsiyum yükü sağlayan süt ve yüksek kalsiyumlu mineral suyla karşılaştırıldı. Çapraz tasarımda izleyiciyle ölçülen ortalama emilim sütte yüzde 43,3, suda yüzde 47,5 bulundu. Bu deney, o mineral sudaki kalsiyumun vücut tarafından alınabildiğini gösteriyordu. [N08]

Couzy ve arkadaşlarının 1995 araştırması dokuz genç kadında başka bir mineral suyu sütle karşılaştırdı. Suyun kalsiyumu 467 mg/L idi. Kararlı izotop ölçümünde ortalama emilim suda yüzde 23,8, sütte yüzde 25,0 bulundu; anlamlı fark bildirilmedi. Küçük ve kısa süreli deneyin konusu kalsiyum emilimiydi. [N09]

Greupner ve arkadaşları 2017 yılında 21 sağlıklı yetişkinde üç mineral suyu, sütü ve bir kalsiyum takviyesini karşılaştırdı. Her ürün 300 mg kalsiyum sağlıyordu. Serum kalsiyumundaki değişim ve 24 saatlik idrar kalsiyumu bakımından anlamlı farklılık saptanmadı; araştırmacılar benzer biyoyararlanım bildirdi. [N10]

Bu deneylerdeki ortak bulgu, mineral suyundaki kalsiyumun emilebilmesidir; bütün sulara uygulanacak değişmez bir emilim yüzdesi değildir. İlk iki araştırmanın farklı ortalamaları, farklı su bileşimleri, verilen miktarlar ve ölçüm koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Daha düşük bir oran bildirilmesi, o sudaki kalsiyumun kullanılamadığı anlamına gelmez. Deneylerdeki yöntem farklılıkları nedeniyle yüzdeleri doğrudan bir ürün sıralamasına çevirmek de uygun olmaz. Beslenme hesabında suyla gelen kalsiyumu yok saymak için bu bulgular gerekçe sunmaz.

Bu emilim bulguları belirli bir mineral suyun diz osteoartritini tedavi ettiğini göstermez. Deneylerde yıllarca su arıtma cihazı kullananlarla kullanmayanların dizleri karşılaştırılmadı. Aynı nedenle mineralin uzaklaştırılmasının osteoartrite yol açtığı sonucu da bu deneylerden çıkarılamaz. Gösterilen süreç kalsiyumun vücuda alınabilmesidir. Günlük toplamda bir azalma hesaplanması başka, bu azalmanın belirli bir eklem hastalığı oluşturduğunun gösterilmesi başka bir sonuçtur; aradaki ilişkiyi bu çalışmalar ölçmemiştir.

Magnezyum emilimi tüketim koşuluna göre değişebilir

Sabatier ve arkadaşlarının 2002 deneyinde 10 sağlıklı kadında magnezyumdan zengin su değerlendirildi. Litrede 110 mg magnezyum içeren su tek başına içildiğinde ortalama emilim yüzde 45,7, öğünle birlikte tüketildiğinde yüzde 52,3 bulundu. Deney, tüketim koşulunun ölçülen emilimi etkileyebildiğini gösterdi. [N11]

Verhas ve arkadaşlarının aynı yıl 10 sağlıklı erkekte yürüttüğü izleyici araştırmasında magnezyumdan zengin su için ortalama biyoyararlanım yüzde 59,1 hesaplandı. Katılımcılar 25–42 yaşındaydı. Sonuç, belirli bir suyla küçük bir yetişkin grubundan elde edilmiş fizyolojik bilgiydi. [N12]

Sabatier ve arkadaşlarının 2011 çalışmasında 12 erkek aynı magnezyum miktarını içeren suyu iki büyük veya yedi küçük porsiyonda aldı. Ortalama emilim küçük porsiyonlarda yüzde 50,7, büyük porsiyonlarda yüzde 32,4 bulundu. Deney, aynı toplam miktarın farklı tüketim düzenlerinde farklı sonuç verebildiğini gösterdi. [N13]

Magnezyumun emilimi yalnız sudaki konsantrasyona bağlı sabit bir yüzde gibi kullanılamaz. Öğünle birlikte alma ve aynı toplamı farklı porsiyonlara bölme, deneylerde ölçülen sonucu değiştirmiştir. Bununla birlikte bir deneyde yedi porsiyon kullanılması, herkesin gününü yedi içme zamanına bölmesini gerektirmez. Standartlaştırılmış tüketim düzeni belirli bir fizyolojik soruyu sınamak içindir. Kişinin günlük içme düzenini belirleyen sağlık koşulları ve gereksinimleri, bu küçük deneylerin tek başına yanıtladığı sorular arasında değildir.

İki sudan alınan magnezyum miktarı eşit olabilir; emilen miktarın da kesinlikle eşit olduğu buradan çıkmaz. Yine de beslenme değerlendirmesinin başlangıcında tüketilen miktar bulunmalıdır. Çok az magnezyum içeren bir suyla yüksek içerikli bir suyu, yalnız emilimin değişkenliğini öne sürerek eşdeğer saymak doğru olmaz. Alım hesabı bilinen miktarı ortaya koyar; emilim bilgisi bu miktarın kişide nasıl karşılık bulabileceğinin sınırlarını gösterir. İkisinin birlikte değerlendirilmesi, düşük katkıyı da anlamlı katkıyı da daha doğru tanımlar.

Derlemeler aynı emilim deneylerine dayanabilir

Böhmer ve arkadaşlarının 2000 tarihli sistematik derlemesi, mineral suyu kalsiyumunu süt ürünleriyle karşılaştıran dört küçük araştırmayı bir araya getirdi. Bulgular, mineral suyundaki kalsiyumun karşılaştırılabilir biçimde kullanılabildiğini destekliyordu. İncelenen konu emilimdi; örneklemler küçüktü. [N17]

Heaney’nin 2006 değerlendirmesi de yayımlanmış emilim çalışmalarıyla laboratuvar verilerini birlikte ele aldı. Yüksek kalsiyumlu suların beslenmeye katkısını destekleyen bu yayın, önceki araştırmalarla veri bakımından örtüşür. Tamamen bağımsız ve büyük bir yeni klinik deney olarak sayılmamalıdır. [N16]

Aynı katılımcı grubunun bir özgün makalede, ardından bir derlemede ve bir kurum raporunda yer alması, ayrı deneylerde aynı sonucun tekrarlandığı anlamına gelmez. Bulguların birden fazla yayında tartışılması onların görünürlüğünü artırır; katılımcı sayısını veya izlem süresini artırmaz. Mineral suyu kalsiyumuna ilişkin yayınların bir bölümü bu şekilde aynı küçük emilim deneylerine dayanır. Dolayısıyla çok sayıda kaynak bulunması, uzun süreli ve geniş örneklemli sağlık verisinin de aynı ölçüde çoğaldığını göstermez.

Derlemelerin beslenme açısından katkısı, ayrı deneylerde benzer bir emilim bulgusu bulunup bulunmadığını topluca göstermesidir. Uzun dönem diz hastalığı veya kırık sıklığı ise emilimden farklı veri gerektirir. Mevcut küçük deneyler suyun kalsiyum kaynağı olabileceğini desteklerken, bir su arıtma cihazının yıllar içindeki klinik etkisini ölçmez. Bu nedenle aynı kaynak listesi mineralin kullanılabilirliği için destek oluşturabilir, fakat incelenmemiş bir hastalık sonucuna yeterli cevap oluşturmayabilir.

Kemik belirteçleri kırık ve diz hastalığıyla aynı sonuç değildir

Meunier ve arkadaşlarının 2005 tarihli randomize çalışmasında besinlerden kalsiyum alımı 700 mg/günün altında olan 180 menopoz sonrası kadın değerlendirildi; 152 kişi altı ayı tamamladı. Günde bir litre, kalsiyumu 596 veya 10 mg/L olan sular karşılaştırıldı. Yüksek kalsiyum grubunda paratiroid hormonu ve bazı kemik dönüşüm belirteçleri azaldı. Kırık sıklığı ve diz osteoartriti araştırılmadı. [N14]

Cepollaro ve arkadaşlarının 1996 araştırmasında 45 erken menopoz sonrası kadın yaklaşık 13 ay izlendi. Yüksek ve düşük kalsiyumlu su karşılaştırmasında, özette bildirilen beslenme kümeleri enerji ve toplam kalsiyum bakımından da farklıydı. Düşük kalsiyum kümesinde önkol kemiği yoğunluğu azaldı. Küçük örneklem ve analiz biçimi yorumun sınırları arasındadır. [N18]

Kemik dönüşüm belirteci, kemik yoğunluğu, kırık ve diz ağrısı aynı sağlık sonucu değildir. Emilim mineralin vücuda girişini; kandaki veya idrardaki belirteçler belirli süreçleri; kemik yoğunluğu ise ölçülen dokunun bir özelliğini gösterir. Kişinin kırık geçirmesi, ağrı yaşaması veya hareket kabiliyetinin değişmesi ayrıca izlenir. Bir belirteçte olumlu değişim bulunması biyolojik bakımdan anlamlı olabilir, ancak aynı büyüklükte bir kırık azalması veya eklem iyileşmesi olduğunu kendiliğinden göstermez.

Başlangıçta az kalsiyum alan kişilerde yapılan bir deneyin sonucu, alımı zaten yüksek kişilere aynı büyüklükte yarar olarak taşınamaz. İlk grupta müdahale günlük toplamın eksik kalan bölümüne katkı sağlıyor olabilir; diğer grupta başlangıç koşulu farklıdır. Yaşın, mevcut beslenmenin ve eşlik eden hastalıkların değişmesi de deneyle kişinin durumu arasındaki benzerliği azaltabilir. Bu nedenle yüksek kalsiyumlu suyun belirli bir gruptaki etkisi, bütün yetişkinler için aynı yararın doğrulandığı anlamına gelmez.

D vitamini kalsiyum emilimi için ayrıca önemlidir

NIH, D vitamininin kalsiyum emilimi ve kemik mineralizasyonundaki rolünü açıklar. Genel günlük alım önerisi 1–70 yaşta 15 mikrogram, yani 600 IU; 71 yaşından sonra 20 mikrogram, yani 800 IU’dur. Bunlar eksiklik tedavisi dozları değildir. Bir kişinin gereksinimi ve değerlendirmesi klinik bağlamına göre ele alınır. [N07]